Nanotechnologie is geen sciencefiction meer. Nederland investeert volop in de superkleine deeltjes. Toch weten we maar weinig over de mogelijke invloed ervan op het dagelijks leven. Vanaf deze week kunnen Nederlanders hun mening geven in het Grote Nano-Onderzoek.

Heel gewone producten worden al aangepast door deeltjes te manipuleren die net iets groter zijn dan een atoom. Denk aan kleding, zonnebrand of autolak. Door de structuur te veranderen op moleculair niveau krijgen ze andere eigenschappen of ontstaan er zelfs nieuwe materialen die in de natuur niet voorkomen.

In laboratoria wordt ondertussen al gewerkt aan technieken die de toediening van medicijnen verbeteren of die waarschuwen voor een vergrote kans op ziekten. Maar willen we dat wel? Omdat de deeltjes zo klein zijn, kunnen ze gemakkelijk in het lichaam doordringen. En het is nog onduidelijk of dat schadelijk is.

Platform
In het verleden is al veel te vaak aan technische ontwikkelingen gewerkt zonder dat de bevolking om hun mening werd gevraagd, zegt techniekfilosoof Tsjalling Swierstra van de Universiteit van Maastricht. Swierstra is een van de initiatiefnemers van Het Grote Nano-Onderzoek.
 
Via dit platform kunnen mensen bijvoorbeeld de ontwikkelingen in de zorg bespreken. Daar wordt een zogenoemde 'lithium chip' ontwikkeld. Lithium is een zwaar middel voor mensen die manisch depressief zijn. De piepkleine chip kan thuis gebruikt worden en waarschuwt als het tijd is om medicijnen te nemen.

Addertje
Dat daar geen arts bij nodig is, lijkt de patiënt zelfstandiger te maken. Maar er zit een addertje onder het gras, zegt Swierstra. 'Als je manisch bent denk je dat je alles aankunt en dat je die medicijnen helemaal niet nodig hebt. Als je het aan die patiënten zelf overlaat, is het maar de vraag of dat wel goed is.'

Ook kan de techniek gebruikt worden om te bezuinigen op de kosten voor de zorg. Het is de vraag is of er dan nog sprake is van vooruitgang, zegt Swierstra. Maar anders dan in de discussie over genetisch gemodificeerd voedsel, heeft de maatschappij over nanotech nog een keuze.

Nieuwsgierig
De organisatie Women in Europe for a Common Future mengt zich de komende maand actief in de discussie, met een voorlichtingscampagne voor ouders over nanotechnologie in de babykamer. Die is uitdrukkelijk niet bedoeld om ouders schrik aan te jagen, zegt medewerker Chantal van den Bossche.

'Wij waren zelf ook nieuwsgierig. Het hangt nog half in de sfeer van sciencefiction, daarom wilden we in discussie met makers van producten die gericht zijn op zwangere vrouwen en baby's.' Goede etikettering ontbreekt: volgens Van den Bossche weten veel winkels niet eens of ze nanoproducten verkopen.

Meedoen
Iedereen kan meedoen aan het onderzoek, ook Nederlanders in het buitenland. 'Dat levert juist veel extra informatie op', zegt Tjalling Swierstra enthousiast. 'We kunnen zien of mensen andere opvattingen hebben in westerse of niet-westerse landen. En of Nederlanders in de VS anders oordelen dan die in Nederland.'
 
Tot 15 november kunnen Nederlanders hun mening geven over toepassingen van nanotechnologie en hun gevolgen voor het dagelijks leven. Zo'n onderzoek is uniek en moet resulteren een rapport met duidelijke uitspraken over wat wél en niet belangrijk is in de ontwikkeling van nanotechniek. 'Dan weet de Nederlandse overheid wat een goede investering is in de nanowetenschap.'

Verder lezen:

• Het Grote Nano-Onderzoek
• Maatschappelijke dialoog over nanotechnologie, Nanopodium 
• Women in Europe for a Common Future: Nanodeeltjes in de babykamer
• Nanotechnology Now (Engels)