Waarom vielen er zoveel doden onder de zwakzinnige jongens in Huize Sint Joseph in het Limburgse Heel? Terwijl het OM zich hierover buigt, komen steeds meer misstanden in de rooms-katholieke zwakzinnigenzorg aan het licht. De Wereldomroep spoorde een betrokken broeder op in zijn verbanningsoord Tanzania.
In het verleden werd zeer zelden ruchtbaarheid gegeven aan misstanden in de rooms-katholieke zorg. Dat gebeurde wel in 1978, in het 'Internaat voor R.K. mannelijke zwakzinnigen' Huize Assisië in het Brabantse dorp Udenhout. Daar deden broeder Dionysius en de inrichtingsarts experimenten met patiënten.
Hersenonderzoek
Zo'n 180 zwaar verstandelijk gehandicapten - onder wie minderjarigen - kregen injectienaalden in hun ruggenmerg en vloeistof en lucht in hun hersenen om röntgenfoto’s van de hersenschors te kunnen maken. De foto's waren nodig voor hersenonderzoek dat daar in alle stilte werd uitgevoerd. De patienten bleven naderhand dagenlang ziek. Ouders wisten van niets.
Na het uitlekken van de zaak kreeg de betrokken arts 10.000 gulden boete. Broeder Dionysius werd door zijn congregatie overgeplaatst naar Tanzania. In de Tweede Kamer luidde de kritiek dat de Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid zich te weinig bemoeide met particuliere instellingen als Huize Assisië.
'Niets aan de hand'
De Wereldomroep ontdekte dat broeder Dionysius nog steeds als verpleger werkt in Tanzania. In het ziekenhuis van Sengerema, vlakbij het Victoriameer. Aan de telefoon zegt de nu 76-jarige broeder dat er niets aan de hand was in Huize Assisië. 'Dat gebeurde ook in andere gestichten. Ik voerde als röntgenlaborant de opdracht van de arts uit. Of ouders het wisten, dat was mijn zaak niet. Ik ben toen wel ontslagen, maar dat was om de heisa de kop in te drukken.'
Seksmisbruik
Meestal bleven misstanden decennialang verborgen. Zoals in Heel. Afgelopen weekend onthulde Dagblad De Limburger dat er in Huize Sint Joseph seksueel misbruik was op het hoogste niveau. In 1967 werd de rector Victor Tillemans veroordeeld voor ontucht met minderjarigen. Twee verplegers die hem hadden aangegeven moesten opstappen en zwijgen. Daardoor kwam de zaak in de doofpot.
Misbruikgevallen uit Heel hebben ook Rieke Samson bereikt, de voorzitter van de overheidscommissie die seksueel misbruik onderzoekt in instellingen waar kinderen van rijkswege werden geplaatst. Dat heeft zij aan NRC Handelsblad laten weten.
Dodelijk gif
De meldingen van misbruik komen bovenop mogelijke gevallen van moord in Huize Sint Joseph. Oud-hoofdverpleegkundige Nico van Hout zei in het televisieprogramma Brandpunt dat één van de vroegere broeders een dodelijke gif toevoegde aan de pap van zeker twintig zwakzinnigen. Volgens Van Hout wist de inrichtingsarts ervan maar heeft hij het stilgehouden. De aantijgingen worden nog door het OM onderzocht.
'Ondoordachte klap'
Volgens oud-bewoners van het Sint Joseph hebben de religieuzen de kinderen vaak geslagen en in isoleercellen opgesloten. Historica Annemieke Klijn schreef in het boek 'Tussen caritas en psychiatrie' (1993) over de vele dwangmiddelen waar de broeders in Heel zich van bedienden, waaronder 'een misschien niet altijd even doordachte klap'.
Klijn schetst een beeld van Huize Sint Joseph als een instelling waar veel broeders met grote toewijding werkten maar waar de kwaliteit van de zorg toch haperde. Voor een deel kwam dat door de overbevolkte zalen en het gebrek aan goed opgeleid personeel. Zoals veel rooms-katholieke zorginstellingen in die tijd, leed Huize Sint Joseph aan geldgebrek. In de R.K. zorg bestond lange tijd grote weerstand tegen opleidingen van buitenaf om de zorg te professionaliseren. Onbekend is in hoeverre misstanden als seksueel misbruik bestonden in andere r.k.-instellingen.
Castraties
In een andere katholieke inrichting voor geesteszieken, de St. Willibrordstichting in Heiloo, werd chemische castratie uitgevoerd op patiënten. De castraties kwamen in 1997 aan het licht in een tv-documentaire van de KRO. In Heiloo werden ook regelmatig priesters en priesterstudenten gecastreerd om hun libido op een laag pitje te zetten.
Breder onderzoek
Voorlopig is er weinig animo voor een apart onderzoek naar voormalige misstanden in katholieke zwakzinnigengestichten. Eerste Kamerlid en medisch ethica Heleen Dupuis twijfelt aan het nut. De VVD'er Dupuis, tevens voorzitter van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, vindt wel dat schuldigen gestraft moeten worden maar wil vooral benadrukken dat de huidige situatie in de zorg sterk verbeterd is. 'Godzijdank zitten we niet meer in die tijd,' zegt Dupuis.
E-mail deze pagina
Print deze pagina
Niets aan de hando, halleluja, astalavista baby
.....en dan zo'n heerlijk suggestieve foto erbij. Jozef Mengele aan het experimenteren op een kind in een concentratiekamp?
daar gaan we weer... dat er serieuze misstanden waren in de katholieke jeugd en zwakzinnigenzorg waren is absoluut een feit. Wat ook absoluut een feit is is dat dat geen monopolie van de kaholieke zorg was maar ook in andere levensbeschouwelijke en niet-levensbeschouwelijke of rijksinstellingen voorkwam en best nog wel zal voorkomen zoals ik zelf indertijd heb ervaren. Laten we het dus gewoon over misstanden in de jeugdzorg hebben en een beetje verder kijken dan alleen waar het predikaat "katholiek" aan vast zit.Hoeven we er tenminste niet overal God en geloof bij te halen in de discussie en kunnen ons concentreren op menselijk en systematisch falen inclusief de problemen met de wetgeving indertijd. Dat zou een eerlijke en veel vruchtbaarder discussie zijn...
Terugblikkend lijkt het er ook op dat katholieke artsen sneller overgingen tot behandelmethodes die tegenwoordig omstreden zijn. „Katholieke inrichtingsartsen waren minder terughoudend met het toepassen van lichamelijke behandelmethodes die nu als gruwelijk of gevaarlijk worden gezien”, zegt Cecile aan de Stegge, die eind dit jaar aan de Universiteit Maastricht hoopt te promoveren op de geschiedenis van de psychiatrische verpleegkunde in Nederland. „Hoe dat te verklaren is weet ik ook niet precies. Maar als ik de leerboeken uit die tijd vergelijk was de toon in de boeken van gereformeerden en neutralen ten aanzien van lichamelijke kuren voorzichtiger.”
De katholieken stonden ook sceptisch tegenover professionalisering van de zorg. Tot de jaren zestig hadden katholieke gestichten hun eigen kosteloze en meestal slecht opgeleide personeel: de broeders en zusters. Hoogleraar Vijselaar: „Aanvankelijk bestond er bij de congregaties grote weerstand tegen beroepsopleidingen. De inspectie heeft moeten afdwingen dat een deel van de broeders en zusters een diploma moest hebben.”
Katholieke gestichten beschikten over minder bekwame krachten dan protestantse of openbare gestichten, blijkt ook uit onderzoek van Cecile aan de Stegge. „Het katholieke volksdeel liet de verantwoordelijkheid lange tijd over aan congregaties, waarvan de leden een gelofte van armoede hadden afgelegd. De sobere, sterk gestructureerde leefstijl van deze kloosterlingen – in grote groepen met bijzonder weinig privacy – werd ook de leefstijl van de patiënten. Katholieke jonge vrouwen die verpleegster werden in zo’n gesticht werden na hun diplomering vaak binnen twee jaar ontslagen en mochten geen leiding geven, tenzij ze intraden bij de congregatie. Katholieke mannelijke leken werden wat langer gehandhaafd, maar mochten tot vijf à tien jaar na de Tweede Wereldoorlog evenmin leiding geven. Het gereformeerde kerkvolk had geen congregaties en naar het schijnt een sterker besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid. In gereformeerde kerken werd flink gecollecteerd voor de gestichten en werden jongeren actief opgeroepen verpleger of verpleegster in de psychiatrie te worden.”
Pas na 1967, met de invoering van de Algemene wet bijzondere ziektekosten, werden alle inrichtingen gelijk bekostigd.
Lijkt me vrij logisch dat wanneer het de katholieke kerk betreft de misstanden als zeer ernstig worden beschouwd. Vooral omdat deze kerk met al zijn poespas de mensheid steeds maar weer wijst op de enige juiste levenshouding terwijl er vooral de laatste tijd steeds meer misstanden op seksueel gebied binnen deze kerk naar buiten komen. Doofpot kan niet meer.
doofpot kan inderdaad niet meer, heeft u helemaal gelijk in. Maar uw argument geldt voor elke levensbeschouwelijke instelling zowel als voor de overheid die per slot van rekening de verantwoording voor ons welzijn zich toeeigent en die wij klaarblijkelijk kunnen of moeten vertrouwen. En bijvoorbeeld wat die laatste betreft, google eens "eugenics" of "compulsory sterilization" en "Leilani Muir"... en kijk dan vooral naar de jaartallen in die verhalen, van recentelijk tot op de dag van vandaag. Nee, misstanden in de jeugdzorg zijn dus absoluut geen monopolie van katholieke instellingen; ze kwamen en komen voor in iedere gemeenschap, kerkelijk of werelds, die zich morele autoritijt aanmeet...
Afschaffen die meuk, heel simpel wegwezen met die troep. We hebben het over een instituut wat beweert dat er een mannetje in de hemel zit die van ons houdt en uit zijn naam zo ongeveer dus iedere misdaad heeft begaan die er maar te verzinnen is door de eeuwen heen. Dit instituut wordt geleid door een partij mensen met allerlei seksuele afwijkingen en wat dies meer.. Een normaal persoon is daar meer uitzondering dan regel zo blijkt steeds meer. Afschaffen en de onvoorstelbare rijkdom van deze bijzonder ongezonde instelling teruggeven aan de mensen van wie het onder allerlei valse voorwendselen gestolen is.
Goed zo R, helemaal mee eens, en ik kom zelf uit een enggelovige meuk uit Amsterdam. Ben er tamelijk gaaf van af gekomen, maar dat komt door mijn eigenwijsheid, dat vele van jouw denkgenoten dwars zit.
Ik heb al eerder de stelling geponeerd om alle geestelijk, de Roomscggcghe in ieder geval het predicaat pedo te geven. Dat scheelt een boel onderzoekswerk. De niet-afwijkelingen vallen direct door de zeef, immers, de hetro-priesters trouwen wel; ik ken er verschillende, maar daarvoor moet je Amsterdammer wezen.
Je geeft ons de indruk, dat "tamelijk gaaf" als "behoorlijk slecht" beschouwd moet worden. Sterkte met de verwerking.
Er zijn euthenasie-praatgroepjes (ondergronds) op de klip, als je het leven niet meer ziet zitten en de rest van de mensheid alhier je niet zit zitten. zeer pijnlijk lijkt me dat als niemand van je houdt op een enkele fascistoïde meeloper na. ga eens meer naar de kerk, dan zit je de rest van de bevolking niet in de weg.
Ikzelf ben nogal zeer conservatief katholiek opgevoed, maar heb halverwege de 60er jaren het licht gezien en die criminele instelling de rug toegekeerd.
En met recht, daar pas eerst de laatste jaren komen beetje bij beetje de misstanden boven water. Het is alleen jammeer dat eer over eerdere periodes geen onderzoek meer kan worden gedaan, maar ik mag aannemen dat er nog een lange lijst met "misdaden tegen de menselijkheid" te ontdekken is.
Oh ja, en nu ik over Heiloo lees, komt ook de twijfel over mijn vader bij mij op, die daar tussen 1967 en 1983, heeft doorgebracht. Hij is in mei 1983 opeens overleden!!!
Nieuwe reactie inzenden