Andere banken wilden hen niet helpen, dus kregen de Roemeense theehandelaar Andrei Munteanu en de Nederlandse solexverhuurder Arnold Hoek een microkrediet. Maar is microfinanciering wel bedoeld om westerse ondernemers grote bedragen te lenen? Klaas Molenaar, bestuursvoorzitter van 'The European Microfinance Network', zet kanttekeningen bij acht videoportretten van de Wereldomroep. Vandaag deel 2.
Twintig jaar lang hebben we ons vooral gericht op de verstrekkers van microkredieten, op hun groei, hun ontwikkeling en duurzaamheid. Nu wordt het tijd om weer eens goed naar de gebruikers te luisteren. Zij kunnen de sector vertellen wat er nodig is om de dienstverlening de komende jaren te verbeteren, waardoor meer arme mensen een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving.
Wanhopig
Ik kan mijn lening niet terugbetalen, zegt de vrouw in India. Ze is wanhopig en heeft spijt van haar lening. Ze dacht dat ze zich aan de armoede kon onttrekken. Maar wat heeft ze met het geleende geld gedaan? Moeten we wel een microkrediet verstrekken als de investering (in dit geval een koe) verloren kan gaan?
De imker in Marokko legt uit dat hij in negen maanden tijd 400 dollar moest terugbetalen voor een lening van 300 dollar. Hij kan het betalen. Maar is dat wel een eerlijke prijs? Dat geldt ook voor de ondernemer in India die de afbetalingen niet kan opbrengen vanwege de hoge rente. Kan hij concurreren met kleine ondernemingen die voor 17 procent per jaar een lening kunnen afsluiten bij de gewone bank?
Businessplan
Microkredieten kunnen mensen helpen om aan hun omstandigheden te ontsnappen. Onze ondernemer in Roemenië die kruidenthee maakt is een goed voorbeeld, net als de solexverhuurder in Nederland. Allebei kwamen ze niet in aanmerking voor een gewone lening. Zij konden hun bedrijven uiteindelijk toch opzetten nadat ze een goed businessplan konden overleggen. Maar is microkrediet bedoeld om dat soort kleine bedrijven op te zetten met leningen van 15.000 tot 25.000 euro? Als die mensen hun eigen spaargeld erin willen steken, waarom zouden gewone banken dan niet meedoen? En als de microkredietverstrekkers zulke bedrijfjes steunen, waarin verschillen ze dan nog van gewone banken?
De Nederlandse solexverhuurder die een uitkering had is blij dat hij weer een actieve rol speelt in de samenleving. En de bank is blij dat ze de man kon helpen, met een overheidsgarantie tegen eventuele verliezen. Maar heeft de bank een echt risico gelopen? Wat is de echte reden dat ze meedoet? Geloven ze echt in de cliënt of proberen ze vooral hun maatschappelijke betrokkenheid te tonen?
We zien ook dat de ondernemer wekenlang moet wachten op een beslissing over zijn kredietaanvraag, terwijl we weten dat dat in ontwikkelingslanden binnen 24 uur zou kunnen. Hebben we wel iets geleerd van de lessen in het buitenland?
Ex-gevangene
Het verstrekken van microkrediet gaat om vertrouwen in mensen. Zelfs in mensen die ooit fouten hebben gemaakt. Het is mooi om te zien dat een particulier geld wil lenen aan een ex-gevangene in Indonesië en niks wil weten over diens verleden. Maar kunnen we hem dan ook een microfinancier noemen? Bovendien zien we dat de klant met alle voorwaarden akkoord gaat, omdat hij nergens anders naar toe kan. Hoe moeten we omgaan met zo’n situatie van totale afhankelijkheid?
De Surinaamse rijstboer werkt hard en krijgt een nieuwe kans met een microkrediet van een lokale organisatie. Maar diezelfde organisatie zegt ook dat alleen het verbouwen van rijst niet genoeg oplevert. Boeren zouden moeten samenwerken om een groter deel van het productieproces in handen te krijgen. Is het dan eerlijk om geld aan boeren te lenen als je weet dat ze er onvoldoende aan overhouden om een bloeiend bedrijf op te bouwen?
Stap voor stap
Microfinanciers in Nicaragua, Marokko of Ghana wijzen op het belang van hun directe banden met hun (toekomstige) klanten. Ze kennen de werkelijkheid en bieden hun klanten oplossingen op maat. Maar wat gebeurt er als de voorwaarden en de vorm van de lening niet aansluiten bij de behoeften van de Ghanese vrouwen die hun textielverfbedrijfje willen uitbreiden? Als mensen een grotere lening nodig hebben, waarom kan dat alleen stap voor stap? Leidt dat niet tot over- of onderfinanciering? Snappen de kredietverstrekkers wat hun klanten echt nodig hebben en zijn de helemaal eerlijk in hun boodschap?
In de nabije toekomst blijft microfinanciering nog steeds nodig. De resultaten zijn indrukwekkend. Mensen worden er echt door geholpen en vinden daardoor een nieuwe plaats in de samenleving. Maar onze werkwijze en de besluiten waarop onze dienstverlening is gebaseerd moet worden aangepast. Waarom moet de klant alle kosten betalen, als dat hem of haar op achterstand zet ten opzichte van andere spelers in de markt?
Goede bedoelingen
Waarom moeten kredietverstrekkers veel rente betalen op de inleg van particuliere beleggers? Natuurlijk, die investeerders hebben goede bedoelingen. Ze financieren de microkredieten vanuit hun sociale betrokkenheid. Maar waarom kan dat niet op voorwaarden die uiteindelijk ook voor de eindgebruiker beter zijn? Waarom gaan we er nog steeds van uit dat je organisaties daadwerkelijk, fysiek moet opbouwen terwijl de informatietechnologie waarschijnlijk betere, goedkopere oplossingen kan bieden? Het is tijd voor een kritische blik naar ons eigen functioneren. Luisteren naar onze klanten kan daarbij enorm helpen. De videoportretten over de verschillende dilemma’s hebben dat impliciet aangetoond.
*Bent u het eens of oneens met Klaas Molenaar?
E-mail deze pagina
Print deze pagina
Nieuwe reactie inzenden