Microfinanciering: luister naar de gebruikers (1)

Tortillabakster Linda Flores heeft een beter leven in Nicaragua dankzij microfinanciering. Maar haar kinderen gaan nog steeds niet naar school. Bijenhouder Abdelkebir Baddi in Marokko heeft een lening gekregen samen met anderen. Maar wat als een andere imker zijn verplichtingen niet kan nakomen? De Wereldomroep maakte acht videoportretten van mensen die microfinanciering ontvangen. Klaas Molenaar, voorzitter van het European Microfinance Network, zet kritische kanttekeningen.

Microfinanciering heeft nieuwe wegen geopend voor voor miljoenen buitengeslotenen om actief te participeren in de samenleving. Zij hebben deze nieuwe kans met energie en optimisme gegrepen. En er zijn meer mensen in wie de banken niets zien (soms wordt dit impliciet, vaak ook openlijk gezegd), die hopen in de nabije toekomst wel gehoor te krijgen. Microfinancieringsinstellingen (MFI's) hebben opmerkelijke vooruitgang geboekt in slechts enkele decennia, maar er zijn nog steeds enorme uitdagingen en de wereld van de microfinanciering moet zichzelf moeilijke vragen stellen. Bijvoorbeeld of het nog beter kan.

Toekomst
Nadat de focus twintig jaar is gelegd op ontwikkeling, groei en duurzaamheid, is het nu tijd voor de MFI's om weer naar de gebruikers te luisteren. Deze mensen kunnen ons de dilemma’s laten zien, en daarmee moeten we aan de slag. Als wij naar hen luisteren kunnen we microfinanciering wellicht effectiever organiseren.

Zo zijn tortillabakster Linda Flores en haar familie in Nicaragua er ongetwijfeld op vooruitgegaan; hun levensomstandigheden zijn verbeterd. Maar de kinderen gaan niet meer naar school, in plaats daarvan helpen ze mee in het familiebedrijf. De langetermijnplanning bestaat uit uitbreiding van de activiteiten, zodat de kinderen naar school kunnen en gaan studeren, zodat ze later een beter leven krijgen. Maar de kortetermijn-realiteit is dat ze nu aan het werk zijn en niet in de klas zitten.

Er worden ook andere eisen aan de familie gesteld. Nadat ze om half vijf ‘s ochtends is opgestaan om tortilla’s te bakken, wordt nog wel steeds van Linda Flores verwacht dat ze deelneemt aan de groepstraining van de MFI over gezondheid en sociale thema’s.

Dit kan nodig en nuttig zijn, maar is het ook eerlijk om het tot voorwaarde te maken voor het verkrijgen van een microkrediet? Zou hetzelfde zijn gevraagd van een kleine of middelgrote ondernemer?

Imkers
En hoe zit het met het aanbieden van microkredieten aan groepen gelijkgestemden? Het actief zijn in een groep helpt mensen hindernissen te nemen en financiële hulp te zoeken - dit is in veel microfinancieringsprogramma’s het geval. Maar hoe ver kunnen we gaan met de eis dat mensen opereren als lid van een groep? Weliswaar kan de groep kan helpen en mensen stimuleren om te sparen en te investeren en bestaat er vaak een sfeer van vertrouwen.

Maar is de groep echt een effectief instrument voor het verstrekken van microkredieten? De groep kan ook een last worden, zoals de imker in Marokko ons vertelt. Hoeveel tijd hebben de mensen om aan het groepsgebeuren te besteden? En moeten ze allemaal wachten op een nieuwe lening als slechts één groepslid zijn deel niet heeft terugbetaald?

Doelgroep
Een van de belangrijkste kenmerken van de succesverhalen over microfinancieringprogramma’s die worden geclaimd door de MFI's is de directe relatie van hun personeel met de klanten. Maar geldt dat ook voor de mensen die werken op de hoofdkantoren? Degenen die mooie verhalen houden over de successen van hun organisatie? De dame van de MFI in Marokko noemt het getal van ruim 430.000 cliënten in het videoportret van de imker. Zou ze werkelijk de realiteit van al deze cliënten begrijpen?

Kostenbewust
Het lijkt een goede zaak dat MFI’s zich ontwikkelen en transformeren tot formele banken. Dit zal hen stimuleren om zo efficiënt en kostenbewust mogelijk te zijn, wat betekent dat de kosten per transactie zullen afnemen.

Vervolgens zouden er grotere leningen kunnen worden aangeboden, maar dit betekent ook een geleidelijke verschuiving van de doelgroep, de mensen die zijn geportretteerd in deze video's. Is dit echt wat de MFI's willen?