Dik Kok wordt ongetwijfeld vreemd aangekeken als hij zich in het buitenland voorstelt. Maar ja, met een achternaam word je nou eenmaal geboren en in het buitenland is een Nederlandse achternaam niet altijd even praktisch.

Dit ondervond ook de in Australië wonende Joop Mul. Mul wordt al snel mule vertelt hij, wat ezel betekent. 'Mijn kinderen gingen van de kleuterschool naar de openbare school en toen hebben we besloten om onze achternaam te veranderen in Mulholland. Ik wilde niet dat mijn kinderen voor ezel werden uitgemaakt.'

Naam veranderen
Een achternaam krijg je voor het leven. Toch zijn er mogelijkheden – naast trouwen - om je achternaam te veranderen. Iedereen met een Nederlands paspoort kan een verzoek indienen bij de Dienst Justis van het ministerie van Justitie. In 2009 werden er ongeveer 2750 verzoeken afgehandeld, waarvan er ca. 20 door Nederlanders in het buitenland werden ingediend.

De voornaamste motivatie voor Nederlanders in het buitenland om hun naam te veranderen is overigens een echtscheiding. 'Het gaat vooral om verzoeken van moeders die na een echtscheiding de achternaam van hun kind willen veranderen', aldus een woordvoerder van het ministerie. 'Of om meerderjarigen die liever de achternaam van juist de vader of de moeder willen.'

Bespottelijke naam
Joop Mul heeft alleen een Australisch paspoort en veranderde zijn naam via het Australische recht. Via het Nederlandse recht had dit wellicht ook gekund. 'Woont iemand aantoonbaar in het buitenland en heeft zijn of haar naam een ongepaste of bespottelijke betekenis, dan is er een mogelijkheid om deze naam te wijzigen', vertelt de woordvoerder.

Maar tegelijkertijd zegt Justitie: 'Indien er toespelingen op namen worden gemaakt of grappen, dan is dit doorgaans geen reden om op grond van bespottelijkheid de naam te wijzigen. Dit kun je immers bij veel namen doen.' 

Kortom: de Dienst Justis kijkt van geval tot geval of de betreffende naam naar Nederlandse opvattingen als bespottelijk ervaren kan worden. De naam Poepjes is een voorbeeld van een naam die je sowieso zou mogen veranderen op basis van bespottelijkheid.

Ingewikkelde procedure
Maar een achternaam veranderen kan niet zomaar. Op de website van de rijksoverheid is precies te zien wanneer het mogelijk is je naam te veranderen. Het kan bijvoorbeeld als je de achternaam van je voorouders wilt, of als je een achternaam wilt toevoegen aan je naam, omdat deze met uitsterven wordt bedreigd. Ook een foutgespelde naam is reden om deze te mogen veranderen.

In internationale context kun je bijvoorbeeld een naam veranderen als kinderen van dezelfde ouders in verschillende landen geboren zijn en daardoor verschillende achternamen hebben. Of als een kind geboren wordt in Spanje of Portugal en volgens dat recht twee namen krijgt. 

Dubbele naam en afkortingen
In een enkel geval zoals Kok of Mul zal de betekenis van de naam een obstakel vormen. Maar voor de meeste Nederlanders in het buitenland blijft het bij verkeerd uitspreken, verkeerd schrijven of verkeerd interpreteren van de achternaam.

Uit praktische overwegingen zou Marco graag zien dat 't in zijn achternaam wordt veranderd in het. Helaas voor Marco zijn dit nou net geen redenen om een achternaam te mogen veranderen. 'Als een naam in het buitenland moeilijk uitspreekbaar is vanwege een bepaalde lettervolgorde of klank, dan is dit geen reden om de naam te mogen wijzigen', zegt Justitie.

Procedure in het buitenland
Het veranderen van je achternaam is geen eenvoudige opgave in het Nederlandse recht. De procedure duurt al gauw 6 maanden en kost bijna 500 euro. De achternaam van minderjarigen verandert automatisch mee. Wil een partner ook zijn of haar achternaam veranderen, dan kost dit nog eens 500 euro extra.

De woordvoerder van Justitie legt uit dat het proces voor Nederlanders in het buitenland iets langer duurt dan bij Nederlanders in Nederland. 'Het kan zijn dat bijvoorbeeld een echtscheidingsakte of een geboorteakte lastig op te vragen is.'

Onderzoek
Ook moet er onderzoek worden gedaan bij naamsverandering. Zo kijkt Justitie als iemand bijvoorbeeld de naam van zijn vader of moeder wil aannemen, waar hij of zij in zijn jeugd gewoond heeft. 'Dit wordt in Nederland gedaan door de gemeente, maar in het buitenland moet dit gedaan worden door de ambassade of het consulaat.'

Het is dus niet altijd even eenvoudig. Stel: je ouders zijn gescheiden en je wil graag de naam van je moeder, die niet in Nederland woont. 'Dan moet je aantonen dat je door je moeder enige tijd bent verzorgd en opgevoed toen je minderjarig was en nadat de ouders uit elkaar zijn gegaan. Ook moet de moeder met het verzoek instemmen.'

Uitspraak en spelling
Uiteindelijk zijn het per jaar maar ongeveer 20 Nederlanders in het buitenland die hun naam veranderen. De meesten zijn er wel aan gewend dat hun naam niet goed wordt uitgesproken of geschreven. 'Er zijn al heel wat variaties gemaakt op mijn naam', vertelt Wouter Oude Geerdink. 'Bijvoorbeeld Oude Wouter Geerdink, maar ik kreeg ook eens een brief met als aanhef Dear Oude'.

'De meesten spreken mijn naam uit als die sjoong of die jongie', vertelt Ruud de Jonge die in de VS woont. Hij heeft er wel eens aan gedacht om zijn achternaam uit praktische overwegingen te veranderen. 'Maar ik ben niet op de wereld om alleen maar anderen een plezier te doen en ik ben trots ben op mijn achternaam. Dus houd ik vast aan De Jonge.'

Meertens
Bij het Meertens Instituut kun je overigens precies zien waar jouw familienaam in Nederland het meest voorkomt. Ook kun je zien waar de naam vandaan komt.

Wat voor ervaringen heb jij met je Nederlandse achternaam in het buitenland?

Meer artikelen lezen voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine