Recensie – 'Meneer van Merwijks laatste woord over kunst & cultuur. Daarna kan iedereen weer gaan twitteren' Een boek met een onmogelijk lange titel over zo’n impopulair onderwerp. Twee redenen voor een toekomst in de marge. Al zou dat jammer zijn; de vaak tegendraadse opstelling en de originele vergelijkingen van schilder/cabaretier en liedjesschrijver Jeroen van Merwijk zijn het lezen méér dan waard.

Het boekje verscheen niet voor niets rond Prinsjesdag, de dag waarop de bezuinigingsplannen bekend werden gemaakt, onder mer op kunst en cultuur. Niet dat Van Merwijk meent dat zijn werk het tij kan keren. Daarvoor loopt hij al te lang mee.

Neemt niet weg dat hij blijft ageren tegen zaken die hem niet bevallen. Net als enkele jaren terug toen hij met geestverwanten het Nieuw Elitair Elan (N.E.E.) oprichtte. Uit kwaadheid, omdat de elite op televisie niet meer werd bediend. Dat zegenrijke initiatief lijkt ter ziele (de website is gecrasht) maar dit boekje wordt gebracht als een publicatie van N.E.E.

Vileine voorbeelden
In korte paragrafen, verdeeld over de hoofdstukken Wat? Hoe? Waar?' laat Van Merwijk zien dat er onnodig ingewikkeld wordt gedaan over kunst en cultuur. Op vlotte conversatietoon (‘Laten we gewoon eens bij het begin beginnen’) ontvouwt hij zijn opvattingen. Hij illustreert ze met vaak vileine voorbeelden. Over het nut van kunst bijvoorbeeld:

'Samenvattend is een van de kenmerken van kunst dat we er in praktische zin niets aan hebben.
In die zin zijn de heer Wilders en de PvdA dus kunst.’

Hoop
Hij betoogt dat 'kunst maken geen 'echt' werk is, maar wel een vak waarmee de kunstenaar geen ene moer verdient'. Dat er toch mensen zijn die kunst maken, wijt hij aan 'de hoop' die kunstenaars koesteren. Waarin ze niet verschillen van andere mensen.

‘Honderdduizenden Nederlanders hopen iedere maand dat ze de jackpot in de Staatsloterij zullen winnen, (…) en iedere supporter van Feyenoord, zoals ondergetekende hoopt dat we ooit nog een keer de Europacup zullen winnen.
De vleesgeworden hoop, de allerhopendste hoop, het nec plus ultra van de hoop is echter de kunstenaar.'

Vrolijk schoppen
Geen huisje zo heilig, of Van Merwijk schopt er met argumenten vrolijk tegenaan: 'alle kunst is experimenteel -zelfs de meest truttige' , 'kunst hoeft niet geëngageerd te zijn', 'kunst is er voor de lol'.
Vastgeroeste meningen weekt hij los: kunst hoeft helemaal niet met een nationale actie, subsidies en andere maatregelen toegankelijk gemaakt worden voor iedereen.

Mensen die deze opvatting huldigen zet hij te kakken, door de zaak om te keren : het is net zo onzinnig om alles in het werk te stellen om hoogopgeleide mensen naar bijvoorbeeld de Drag Car Races te krijgen.

Roken als cultureel erfgoed
Af en toe dwaalt hij af en geeft hij inkijkjes in zijn persoonlijk leven. Hij breekt en passant een lans voor het roken; zijn vader was eraan verslaafd en goede vriend Maarten heeft het tot kunstvorm verheven: 'Ik stel dan ook voor om het roken toe te voegen aan de lijst van beschermd cultureel erfgoed van Unesco'.

Over de kleinkunstvorm die hij ook zelf beoefent, is hij niet mild: 'Als cabaret al iets zou mogen heten zou ik het een vorm van voortgezet onderwijs willen noemen'. Ook zal hij geen vrienden maken met zijn plan om de verdiensten van solocabaretiers af te romen; zij zijn - behalve topkunstenaars - de enige die volgend hem goed verdienen!

Geloofsbelijdenis
Dit soort terzijdes, uitstapjes naar theaterliedjes (een ingewikkelde tekst vergt een eenvoudige melodie en vice versa en het nut van rijm) maken dat dit handzame werkje van 110 bladzijden leest als een soort geloofsbelijdenis. Waarbij alle snedigheden niet verhullen dat Van Merwijk een gedreven kunstenaar is, die de huidige gang van zaken aan het hart gaat. Laten wij hopen dat hij gehoord wordt.

Meneer Van Merwijks laatste woord over kunst & cultuur. Daarna kan iedereen weer gaan twitteren! – Jeroen van Merwijk, uitgeverij Nijgh en Van Ditmar, ISBN 9789038894416, prijs € 15,00