Noodberaad over de Mekong: het water in de machtige rivier stond in geen halve eeuw zo laag. De landen van de Mekongcommissie - Vietnam, Laos, Thailand en Cambodja - dragen de gevolgen. Ook Nederlandse organisaties zijn actief in het gebied. Wat is er aan de hand?

De Mekong River Commission is al vijftien jaar bezig met de waterstand in de langste rivier van Zuidoost Azië. Maar de landen van de commissie hebben niet kunnen voorkomen dat het waterpeil het afgelopen droge seizoen gevaarlijk is gekelderd.

Robin van Kippersluis werkt voor de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie SNV in Laos. Het water staat zo laag dat hij op zandbanken midden in de rivier nu zijn hond kan uitlaten. Een ramp voor de vele vissers in het arme land, zegt hij, en ook voor de toeristenindustrie. "Veel rondvaarten op de rivier zijn afgelast."

Nederlandse betrokkenheid
Nederlandse organisaties zijn al enige tijd actief betrokken bij het Mekonggebied. Het klimaatpanel van de VN vergeleek onlangs nog de Mekong-delta en Nederland: beide gebieden liggen laag en zijn dichtbevolkt. Als het zeeniveau stijgt door klimaatverandering is dat dus voor beide gevaarlijk.

Nederland sloot in 2009 een zesjarige overeenkomst met Vietnam. En ook het Nederlandse Deltares-instituut voor waterbeheer deelt zijn expertise met de landen in het gebied.

Dat er nu sprake is van het omgekeerde van overstromingen lijkt ironisch, zegt projectmanager Peter Kerssens van Deltares. Nederland heeft, als land dat zichzelf op het water heeft terugveroverd, nu eenmaal minder verstand van droogte. Toch sluit volgens Kerssens het ene het andere niet uit.

"Een gevolg van klimaatverandering is wel dat de pieken sterker worden. Dus de droge tijden worden droger en de natte tijden worden natter." In 2008 overstroomde de Mekong tijdens het regenseizoen. Als het droge seizoen binnenkort voorbij is zou best weer hetzelfde kunnen gebeuren.
 
Chinese dammen
Maar veel bewoners van het Mekong-gebied denken dat de droogte niet alleen met het klimaat te maken heeft. De dammen die China heeft gebouwd in de bovenloop van de rivier zouden een grote rol spelen. Ook het gebrek aan vis wordt aan China geweten: vissen zouden niet langs de Chinese dammen kunnen zwemmen.

Dat is in elk geval het 'buikgevoel' van de meeste Laotianen, zegt Robin van Kippersluis. De Laotianen geven China openlijk de schuld. Maar bij het overleg in het Thaise Hua Hin ontkende China elke verantwoordelijkheid. De reservoirs bij de dammen zijn volgens Beijing te klein om veel water achter te houden.

Dat zou op zich best kunnen kloppen, zegt Peter Kerssens. Sterker nog: damprojecten kunnen juist helpen om het waterniveau in een rivier constant te houden en droogteproblemen te voorkomen "als ze goed worden gerund." Het probleem is alleen dat China "bovenop zijn informatie zit."

Zo zijn de gegevens over het waterpeil in het Chinese deel van de Mekong - door China Lancang Jiang genoemd - voor en na de dammenbouw nog steeds niet vrijgegeven. "Uit klimaatmodellen kan je veel voorspellen, maar het is natuurlijk veel beter als je actuele data krijgt."

Compromis
Bij de besprekingen in Thailand hebben de landen van de Mekongcommissie duidelijkheid gevraagd van China. En China heeft op zijn beurt toegezegd informatie over minstens twee van de omstreden dammen te gaan delen.

"Door de droogte staan ze onder druk", zegt Peter Kerssens van Deltares. Maar voor een echte oplossing zijn de toezeggingen van China nog lang niet genoeg.