Raoul Heertje

Raoul Heertje (1963) is cabaretier, schrijver en tv-maker. Hij introduceerde stand-upcomedy in Nederland als mede-oprichter van de Comeytrain (1990). Sinds 1995 is hij teamcaptain bij het satirische tv-programma Dit was het nieuws. Hij schreef voor diverse bladen en in 2009 maakte hij voor de VPRO het praatprogramma van de VPRO 'Heerlijk eerlijk Heertje', dat een beeld gaf van wat er achter de schermen van tv-programma’s gebeurt. Sinds 2010 is hij één van de interviewers van Wintergasten.

Recensie - Schijn bedriegt, dat is geen nieuw verschijnsel. Cabaretier/schrijver Raoul Heertje is de eerste om dat te erkennen. Maar hij maakt zich in dit boek zorgen over de mate waarin het tegenwoordig gebeurt in bijvoorbeeld de media. En die titel? Aandachttrekkerij die geleid heeft tot inmiddels een twaalfde druk van het boek!

'Mark Rutte is lesbisch' is een logisch vervolg op het tv-programma 'Heerlijk eerlijk Heertje' van enkele jaren geleden. Daarin liet Heertje van achter de schermen zien hoe een televisieprogramma tot stand komt, van de (gedetailleerde) voorbereiding tot de montage, waarin alle fouten zijn weggepoetst.

In het boek doet Heertje opnieuw in een als dialoog vermomde monoloog verslag van zijn zoektocht naar de werking van de wetten van het Circus, zoals hij de maatschappij noemt. Hij sprak met mensen uit allerlei vakgebieden, zoals de media, politiek, het boekenvak (met zijn eigen boek als voorbeeld) en hoort dat nergens meer iets gebeurt zonder dat het tot in de puntjes is voorbereid.

Eigen ervaring
Hij spreekt deels uit eigen ervaring, getuige de e-mailberichten waarin zijn medewerking als BN'er wordt gevraagd; van praatprogramma's tot een show als 'Dancing with the stars'(!). Al die programma’s moeten worden gevuld met om het even welke bekende Nederlander, daar draaien de makers in hun uitnodiging ook niet omheen.

Heertje vergelijkt al die amuserende formats met uitgeholde paprika’s 'een lege vorm. … alleen moet er nog gehakt gevonden worden om de paprika’s te vullen. Toevallige, willekeurige BN’ers worden vaak ingezet als gehakt.' Waarbij hij er niet voor terugschrikt zichzelf als 'bedorven restje gehakt' te bestempelen.

Je zou zeggen: iemand die al zoveel jaren meedraait, wist dat al. Dat geeft hij ook toe, 'van programma's van John de Mol wéét je dat alles is voorgeproduceerd'; zijn verbazing en verontrusting geldt vooral ogenschijnlijk journalistiek tv-programma als Het Buitenhof. Zelfs zo te zien spontaan door politici gedeelde nieuwtjes, blijken voorgekookt. Zoals voormalig Buitenhofmedewerker Jan van Friesland aan Heertje toegeeft:

'Ik heb altijd gezegd dat we met Buitenhof boren in de breinen van de beleidsmakers.'
'Maar er wordt net gedaan alsóf er geboord wordt. Het boorscript is al klaar voor het gesprek begint!'
'Deels wordt er nog steeds geboord. Maar de praktijk is inderdaad dat we vaak doen alsof we boren.’
Niet tegen voorbereiding.'

Niet dat Heertje iets tegen voorbereiding heeft, zo vertelde hij onlangs aan een zaal vol Wereldomroepmedewerkers. Het gaat hem er om, dat tegenwoordig niets aan het toeval wordt overgelaten. Hij verwijt veel journalisten dat ze uit luiheid, angst of wat dan ook met die voorgekookte gesprekken (vaak) slechte toneelstukjes opvoeren.

Zijn oplossing? Vermijd die inhoudsloze straatinterviewtjes met voorbijgangers (‘voxpop’ genoemd) en 'standuppers' (presentator stelt afgesproken vragen aan correspondent in nieuwswaardig gebied). Stel echte vragen en luister ook naar de antwoorden die dat oplevert.

In de ontmoeting met de RNW- journalisten brengt Heertje zijn oplossingen ook in praktijk: Hij wordt geïnterviewd (en dat is minutieus voorbereid, iets dat hij blijft benadrukken) en onderbreekt dat 'rollenspel' regelmatig.

Zo veert hij als door een wesp gestoken op bij de zin 'Met alle respect Raoul…' 'Zeg dat niet, dat is juist respectloos, want vrijwel altijd volgt op die uitspraak kritiek.' Waarna de gesprekleidster enigszins geschrokken een gewone vraag stelt.

En al verliep het radiogesprek dat RNW’s Jeroen Dirks na afloop met hem had volgens ongeschreven 'afspraken', Heertje laat niet na op die afspraken te wijzen.

Jeroen Dirks sprak met Raoul Heertje

Hoewel beide boeken niet te vergelijken zijn, bevindt Heertje zich met zijn kritiek op de media in goed gezelschap. Joris Luijendijk ging hem enkele jaren geleden voor met 'Het zijn net mensen', waarin hij ontluisterende ervaringen als correspondent optekende.

Dat boek heeft – behoudens wat rimpels – de journalistiek niet veranderd en Heertje verwacht ook niet dat zijn bevindingen dat wel doen. 'Alles wat je eruit haalt is twee jaar toeren met je boek' citeert Heertje de directeur van Human Rights Watch in Nederland, Anna Timmerman.

Wat daarbij mogelijk niet helpt is de titel, die doet vermoeden dat het om een cabaretesk boek gaat. En dat zou jammer zijn want het is een onderwerp dat zowel mediamakers als –gebruikers tot nadenken zou moeten stemmen.

Neem alleen al droog-humoristisch manier waarop Heertje opiniepeilingen afserveert: hij sluit zich aan bij Peil.nl van Maurice de Hond en fantaseert zijn antwoorden fiks bij elkaar. Een duidelijke spiegel voor journalisten om dergelijke peilingen eens wat minder serieus te gaan nemen.

Mark Rutte is lesbisch - Raoul Heertje, uitgeverij Contact, ISBN 9025435262, prijs € 14,95