Nederlandse Wortels - Buitenlandse Bodem

In deze serie komen mensen aan het woord die op een andere plek wonen dan waar ze zijn geboren. Nederlanders die om wat voor reden ook naar het buitenland zijn vertrokken of buitenlanders die juist in Nederland zijn komen wonen. Lukt het ze om te aarden in hun nieuwe omgeving of blijven ze vasthouden aan hun wortels? Maar vooral in hoeverre draagt de combinatie bij aan wie ze zijn. Draagt het bij aan hun succes.

In deel 1 Hendrik Jan Bennink: Hij vertrok in zijn jonge jaren naar Australië. 

In deel 2: David Colmer: een Australiër die besloot in Nederland te gaan wonen.  

In deel 3: Jeroen Joosten: een Nederlander die vanwege de liefde naar de VS vertrok.

In deel 4: Fiona Passantino: een Amerikaanse die naar Nederland kwam en hier wil blijven.

In deel 5: Luciënne Ruland vertelt over haar besluit om in Tunesië te gaan wonen en te blijven.

In deel 6: Najoua Dhaouadi zegt dat ze zich thuis voelt in Nederland én in Tunesië.

In deel 7: Judith Mok vond in Ierland weinig aansluiting maar wel - via een omweg - haar wortels.

In deel 8: Maurice Deuss ging voor zijn werk naar Hongarije, werd verliefd, en bleef.

In deel 9: Agnes Szabo wil in Nederland blijven, maar alleen als ze na haar studie werk vindt. 

In deel 10: Charles Hoedt voelt zich thuis in Rusland, maar is blij met zijn Nederlandse paspoort.

Luciënne Ruland werd op haar 23ste verliefd op een Tunesiër en besloot binnen anderhalve maand het roer compleet om te gooien. Ze liet Limburg en een baan in het onderwijs achter zich en vertrok. Bijna 27 jaar later voelt ze zich nog steeds op haar plek in Tunesië. Ook al brengt de Jasmijnrevolutie van begin 2011 naast een gevoel van saamhorigheid ook onzekerheid.

Drie weken bivakkeerde Luciënne met man en kinderen op het hoofdkantoor van hun confectiebedrijf in het Tunesische Mateur toen de revolutie begin 2011 tot een climax kwam. De onrust werd met de dag groter. Ze huurden personeel in en kregen hulp van buurtbewoners om hun bedrijf en andere bezittingen niet ten prooi te laten vallen aan onruststokers.

De paar dagen voor het vertrek van oud-dictator Zine El Abidine Ben Ali, afgelopen januari, waren spannend. Luciënne herinnert zich toch vooral het gevoel van saamhorigheid. 'Het geluksgevoel, dat is me het meest bijgebleven. De betrokkenheid van iedereen in het dorp. De beleving was zo intens met het gezin.'

Revolutie
De protesten waren eind 2010 begonnen uit onvrede over de hoge (jeugd-) werkloosheid, corruptie en censuur in Tunesië. De onrust sloeg vervolgens over naar de buurlanden, zoals Algerije, Jemen en Libië. In Tunesië is het nu relatief rustig. De verkiezingen op zondag 23 oktober, de eerste democratische verkiezingen sinds het vertrek van Ben Ali, zijn goed verlopen, denkt Luciënne.

Twee jaar voordat de oud-dictator de macht naar zich toe trok in Tunesië trouwde de Nederlandse Luciënne. Dat was in 1985. 'Ik was op mijn plek.'

Heimwee
Luciënne had altijd al een band met Tunesië. Haar vader had er een confectiebedrijf en pendelde heen en weer tussen het Limburgse Beek en zijn bedrijf. Het gezin ging er af en toe op vakantie. En op haar 17de besloot ze dat ze in Tunesië wilde werken. Twee weken verbleef ze in een gezin en werkte op een crèche. 'Ik had enorme heimwee naar Nederland in die tijd. Ik liep veel te huilen.'

Maar weer terug in Nederland bleef ze Tunesië missen. 'De eerste ontmoeting met Tunesië was een warme ontmoeting', vertelt Luciënne op een koud en winderig terrasje in Maastricht. Ze is even over uit het woonland om zaken te regelen voor haar jongste zoon die in Nederland gaat studeren. Met het woord warm doelt ze vooral op de gastvrijheid van de Tunesiërs. 

Confectiebedrijf
Havo-Frans sprak de jonge Luciënne en geen Arabisch. Met haar Nederlandse diploma mocht ze ook geen les geven in Tunesië. Daar had ze nieuwe papieren voor nodig. Daarop besloot ze samen met haar man een confectiebedrijf op te zetten, herenconfectie voor de Nederlandse markt. Eigenlijk een beetje in de voetsporen van haar vader. Vandaag de dag telt het confectiebedrijf, net buiten Mateur, ongeveer 280 werknemers.

Het ondernemerschap zit haar duidelijk in het bloed. Het bleef niet alleen bij confectie. Luciënne opende in het dorp Mateur, op zo’n 60 kilometer van de hoofdstad Tunis, een hotelletje en teashop en vervolgens werd ook nog een stuk landbouwgrond aangekocht. Mateur is een traditioneel landbouwdorp. 

'We hebben een gemengd landbouwbedrijf met veel graan en vee en veel tomaten ook en erwten.' De oudste zoon van het gezin, die veel op het landbouwbedrijf te vinden is, begon er onlangs een kleine kaasmakerij.

Ramadan
De middelste zoon studeert nog in Tunis en de jongste van 18 wil in Nederland HBO autotechniek gaan studeren. De oudste twee hebben meegedaan aan de Ramadan, vertelt Luciënne. 'De rest van het gezin niet.'

De middelste zoon van 20 gaat ook regelmatig naar de moskee. Op de vraag of het niet lastig is dat het geloof niet voor iedereen een belangrijke rol speelt in het gezin, zegt Luciënne dat de jongens hier zelf een keuze in moeten maken.

Het positieve hieraan is dat hij, de middelste zoon, ook geen alcohol drinkt, zegt Luciënne en voegt hieraan toe dat ze niet verwacht dat hij een fanatiek moslim zal worden. 'Ik zeg ook tegen hem, concentreer je op je studie en ga niet vijf keer per dag naar de moskee.'

Verrijking
De twee culturen die de drie zonen van huis uit hebben meegekregen, vormen een verrijking voor ze. Ze oordelen daardoor minder snel over anderen, meent Luciënne. En ook voor haar heeft het veel opgeleverd. 'Ik probeer van beide culturen het positieve mee te pakken.'

Vanuit Nederland heeft ze de creativiteit, het gevoel van verantwoordelijkheid voor jezelf, het vrijdenken meegenomen. In Tunesië geniet ze naast de gastvrijheid van de bevolking vooral van de ruimte en de rust. 'Het minder moeten, minder regels en de mogelijkheden die je hier hebt. Ook als mens.'

Minder
Daar staat tegenover dat de gezondheidszorg in Tunesië zeer matig is en dat het maatschappelijk bewustzijn van de bevolking wel wat opgekrikt zou mogen worden. Dit maakt de mensen beïnvloedbaar, volgens Luciënne.

Een voorbeeld: 'De hoofddoek heeft erg zijn intrede gedaan de afgelopen drie jaar. Dat is op zich niet erg. Maar als je dan vraagt waarom draag je nu een hoofddoek, dan zegt zo iemand: omdat mijn buurvrouw zei dat ik het moest doen. Geen kritische noot, niets.'

Dit is ook de reden waarom De Nederlandse Luciënne zich afvraagt hoe het verder gaat met Tunesië, ruim een half jaar na de revolutie. 'De dictator is weg. Het is geweldig dat wij nu democratische vrijheid hebben. Maar er is ook een bepaalde vrijheid verdwenen. Het gevoel van veiligheid is weg. Zo voel ik dat. Een beetje anarchie geeft een gevoel van onveiligheid.'

Buitenlander
Ze zegt dat ze zich sinds de revolutie plaatsvond iets meer buitenlander is gaan voelen in Tunesië. Een incident met de directeur van een gehandicaptencentrum in Mateur maakte dat nog eens pijnlijk duidelijk. De directeur van de stichting was na de revolutie op straat gezet. 'Hij functioneerde al langere tijd niet goed', vertelt Luciënne.

Ze is zelf mentor van de stichting die het gehandicaptencentrum onder haar hoede heeft. 'De directeur heeft het centrum na zijn ontslag bezet en gezegd geen 'buitenlandse inmenging' meer te willen', zegt Luciënne. Ze vertelt dat ze ontslag gaat nemen en dat de brief al klaar ligt. 'Maar eerst wil ik de boekhouding laten controleren.'

De onzekerheid over de toekomst van Tunesië houdt haar bezig. 'Ik heb nooit gedacht, ik ga terug naar Nederland. Maar ik denk nu … misschien moeten we iets kopen in Nederland. Daar heb ik de afgelopen 27 jaar nooit aangedacht. Mijn land is en blijft Tunesië. Maar je weet niet wat er gaat gebeuren.'