Recensie – Twee stoere stewardessen én het luchtvaartbedrijf KLM zijn de fascinerende hoofdpersonen in het waargebeurde debuut van historica/journaliste Ingrid van der Chijs. De verhalen zijn zo fantastisch, dat de keuze voor een non-fictieboek een heel goede is geweest.

Van der Chijs beschrijft met veel kleurrijke details een voorbij tijdperk; de nog jonge Nederlandse luchtvaart,  waarin mannen de toon aangaven. En waarin de boordwerktuigkundige wel eens een thermosfles koffie meenam maar meer ook niet.

Vliegen was nog erg gevaarlijk, zeker voor vrouwen, want er stortten voortdurend toestellen neer. In een Amerikaans instructieboekje uit 1930 voor cabinepersoneel staat niet voor niks: 'Vergeet niet om een spoorboekje mee te nemen; noodzakelijk in geval van een noodlanding.'

Eerste lichting
Hilda Bongertman (1913 – 2004) is in 1935 bij de eerste lichting stewardessen, al wilde ze liever 'vliegenierster' worden. Maar daar was thuis geen geld voor. Zij staat aan de wieg van de vliegtuigcatering: die bestond er aanvankelijk uit dat de 'luchtmeisjes' voor vertrek boterhammen smeerden in de KLM-kantine en die in een rieten mandje meenamen aan boord.

Het (luister)boek is gesierd met schitterende foto’s van dit soort taferelen. Als Hilda als enige een noodlanding overleeft, wordt ze een BN’er. Net als de vliegeniers, die (gevaarlijke) intercontinentale vluchten maken en van wie portretfoto’s met handtekening worden verkocht.

Derde hoofpersoon
Al snel krijgt ze Trix Terwindt (1911 – 1988) als collega. KLM is in die tijd één grote familie, onder leiding van 'aartsvader' Plesman. Het bedrijf bloeit, tot de oorlog roet in het eten gooit. En dan lopen de levens van beide vrouwen zeer uiteen.

Hilda is - net als haar vader, die ze zeer bewondert - al ruim voor de oorlog lid geworden van de NSB. Trix kiest de andere kant: via het vrije Zwitserland komt ze in Londen, waar ze zich aansluit bij het verzet

Terwijl Hilda carrière maakt binnen de NSB, overleeft Trix als een van de weinige het Engelandspiel: een nog altijd niet helemaal opgehelderde kwestie van contraspionage, waarbij de Duitsers de ene na de andere in Nederland gedropte spion konden arresteren.

Na de oorlog
Beide vrouwen raken door hun keuzes achter de tralies, zij het op verschillende momenten in de geschiedenis. Maar hun levens ná de oorlog maken duidelijk, dat je bij geen van beide kan zeggen: de een was goed, de ander fout.

De vrouwen zelf waren al overleden, voor de schrijfster hen tot onderwerp koos. Maar dankzij de boeken die beiden hebben geschreven en de vele andere bronnen die van der Chijs aanboorde, staat 'Luchtmeisjes' vol met interessante details uit de veelbewogen levens van deze stewardessen en de KLM.

Natuurlijk zijn al die bronnen 'goud', zoals de schrijfster aan de Wereldomroep vertelde, maar de luchtige wijze waarop Van der Chijs de vaak moeilijke materie behandelt, is haar eigen verdienste. Ze heeft er bovendien voor gekozen het verhaal niet-chronologisch te vertellen. Dat maakt dit historische boek uiterst prettig leesbaar.

Daarom is het jammer dat hier en daar wat taalfoutjes als 'iedereen blaakte van het zelfvertrouwen' , '... had haar man voor zijn vertrek verzwegen dat ze ziek was' en meer, aan de pen van een (eind)redacteur ontsnapt zijn.

Luchtmeisjes – Ingrid van der Chijs, uitgeverij Nijgh en Van Ditmar, ISBN 9789038894348, prijs € 19,95 Luisterboek: Rubinstein, ISNB 9789047612353, prijs € 24,95