Twee jaar geleden ontstond voor ons gezin, met twee kinderen van toen vijf en één jaar, de mogelijkheid om een aantal jaren naar Sachalin te gaan, vanwege werk in een groot olie- en gasproject aldaar.

Sachalin ... eerst maar eens op de kaart kijken: het eiland Sachalin ligt diep in het Russische verre oosten, heel dicht bij Japan. Een ongelooflijk eind weg dus, goed voor 9 uur tijdsverschil met Nederland.
Een Russische omgeving, een Siberisch klimaat, een eiland aan de rand van de wereld, met 2 kleine kinderen? We zijn het avontuur aangegaan, en kunnen er inmiddels het spreekwoordelijke boek over schrijven!

Wat ervaren we nu na 2 jaar als typisch Russische elementen van het leven hier, en wat is er speciaal en leuk aan het wonen op Sachalin?

Russische ervaringen
Typisch Russisch is natuurlijk de aanblik van de omgeving: het vliegveld waar je aankomt is oud en grijs en lijkt eerder op een busstation, de weg vanaf het vliegveld wordt niet gekenmerkt door enige allure, en dan de stad Yuzhno-Sakhalinsk (Sachalin-Zuid), een saai en grauw ogende stad, met een naar loodrechte Sovjetprincipes opgezet stratenplan. Verder braakliggende terreinen, onverharde wegen vol kuilen, wilde honden, haveloze huizen en afval op straat. Kortom het ziet er hier uit als een echt ‘tweede-wereldland’, en verrassend genoeg wen je daar heel snel aan.

Norse Rus
Wat ook heel typisch is voor hier, en waar je niet zo snel aan went, is de Russische mentaliteit, die verraadt dat 70 jaar communisme niet ongemerkt voorbij is gegaan.
Wat je daar in het dagelijks leven van ervaart is een gebrek aan wat je in het Westen ‘goede manieren’ zou noemen - in de Sovjettijd werd het hebben van ‘goede manieren’ als een bourgeois eigenschap gezien, en daardoor is een beetje wellevendheid soms nog steeds ver te zoeken - en een bureaucratische, weinig klant- en servicegerichte houding.

Uiteraard is dit een algemeen beeld, en het geldt zeker niet voor alle Russen. Daar is bijvoorbeeld de mythe van de eeuwig norse Rus, ik zeg mythe, want de meeste Russen zijn leuke en intelligente mensen. Toch is het zo dat je weinig lachende mensen ziet, en dat komt omdat het leven voor de gemiddelde Rus best hard is; de cultuur is er een van afzien en niet een van zoveel mogelijk genieten, zoals in het Westen.
 
Gehate persoon
Zakelijk wordt lachen overigens als een teken van zwakte of domheid beschouwd, daarom zul je Poetin zelden zien lachen.

Verder valt op dat met name de ‘officials’: politie, douane en vooral ook de vele beveiligingsmensen het leuk vinden je aan te kijken met een blik alsof jij voor hen de meest gehate persoon bent die ze kennen. Beste taktiek is altijd te groeten, altijd vriendelijk te blijven en zelf vooral altijd beleefd te glimlachen.

Mijn ervaring met andere Russen is dat de onvriendelijkheid reuze meevalt: Russisch (proberen te) spreken en een beetje humor kan de wederzijdse onwennigheid al gauw overbruggen.

Bureaucratie
En dan de Russische bureaucratie: het begint al met het feit dat je om hier überhaupt te kunnen wonen een visum nodig hebt, en het is elk jaar weer spannend of dat allemaal op tijd rond komt. De buitenlanders die hier werken hebben dagelijks met de Russische bureaucratie te maken, maar ervaren ook dat de Russen zelf heel pragmatisch zijn in het vinden van oplossingen in bureaucratische patsstellingen.

Russen op het werk zijn overigens ook lekker direct in hun communicatie, dat hebben ze met Nederlanders gemeen.

Melkdame
In de winkels merk je verder vooral dat het concept ‘klantgerichtheid’ nog niet echt bestaat. Zo haal ik altijd verse melk bij een melkwinkeltje, maar als de melkdame in kwestie net haar melk aangeleverd krijgt ben je er absoluut niet welkom, en snauwt ze zakrita (gesloten) tegen je. Wegwezen dus.
In het postkantoor houden ze van 10.00 tot 10.10 koffiepauze, hoe lang de rij ook is.

Zoals in elk land waar je vertoeft is het natuurlijk het leukst om gaandeweg te ontdekken hoe de mensen leven, hoe ze zijn, wat hen drijft. En dat geldt zeker hier: juist omdat de eerste indruk negatief kan zijn, is het verrassend om telkens weer te ontdekken hoe actief en leuk de Russen zijn, als je ze eenmaal beter leert kennen.

Siberisch klimaat
Er heerst hier een Siberisch klimaat met 5 tot 6 maanden per jaar sneeuw en temperaturen tot min 30 graden. Gemiddeld zal het zo’n min 10 graden zijn, en het grootste deel van de tijd is het erg zonnig. En stel je maar voor hoe mooi en licht het hier is als al het grauwe opeens wit is! Wie had dat nou gedacht: dat het koude klimaat een van de aantrekkelijkste kanten van Sachalin zou blijken te zijn.

Langlaufen en ijsvissen
En dat geldt niet alleen voor ons buitenlanders: de meeste Russen hier houden van hun winter en zijn echte ‘outdoor’ mensen: langlaufen (betaalbaarder dan skiën) is een hele populaire sport en de langlaufles is een standaard onderdeel van het Russische schoolprogramma. Skiën wint snel aan populariteit, zeker nu er een paar jaar geleden een echte Zwitserse eitjeslift is aangelegd, voor vele Russen het meest gewaardeerde resultaat van de vooruitgang op Sachalin.

Daarnaast wordt er veel geijsvist en trekt men er ongeacht de stevige vorst met de sneeuwmobiel op uit om ergens lekker buiten te barbecuen. De Russische gastvrijheid mag hier niet onvermeld blijven: menig buitenlander wordt bij deze activiteiten uitgenodigd en aan drank en eten is er absoluut geen gebrek.

Barbecuen is ook het favoriete tijdverdrijf in de zomer, lekker ergens in de vrije natuur. De natuur is hier in alle jaargetijden prachtig en ongerept, en ‘vrije natuur’ is er in overvloed: het eiland is ongeveer zo groot als Frankrijk, telt een kleine 500.000 inwoners en heeft nul toeristische industrie (je kunt niet eens een toeristenvisum krijgen voor Sachalin, ook vanwege zijn militaire functie).

Zalmtrek
Ook wij gaan er in het weekend met de auto op uit. Het heeft iets van het Wilde Westen, en het blijft altijd een beetje spannend om over de onverharde wegen door de bossen en bergen te rijden. En oppassen voor de beren!

Een extra attractie in de zomermaanden is de zalmtrek: honderdduizenden zalmen die naar hun geboorterivier terugkeren om daar kuit te schieten en dan te sterven. Zelf zalm vissen is overigens illegaal en er wordt uitgebreid gecontroleerd op stroperij: de belangrijkste bron van inkomsten voor de lokale bevolking is nog steeds de visserij.

Cultuurminnaars
De Russen zijn enorme cultuurminnaars, die zeer graag het theater bezoeken. Die theatercultuur is er met de Sovjetpaplepel ingegoten, en geheel volgens Sovjettraditie zijn de kaartjes nog steeds erg goedkoop. Theater- en muziekvoorstellingen zitten dan ook steevast vol, en iedereen ziet er op z’n paasbest uit.

Wat in deze ook charmant is, is de spontane bijval die artiesten van het publiek krijgen: niet alleen wordt er uitbundig gebravood, maar mensen uit het publiek lopen ook spontaan naar voren, naar het podium, om hun favoriete artiest bloemen te geven.

Spitzenwerk
Onlangs gingen we naar de voorstelling van de plaatselijke balletschool 'De Notenkraker' en hier bleek maar weer hoezeer ballet een onderdeel is van de Russische cultuur: de danseressen en dansers waren van alle leeftijden, en de opgevoerde dansen waren van een zeer aanzienlijk niveau, compleet met veel spitzenwerk en romantische duetten.

Ons volgende doel is toch eens naar een klassiek Russisch toneelstuk te gaan in het plaatselijke Tsjechov-theater, om te testen of ons Russisch dat al toelaat.

Voorlopig valt er voor ons nog genoeg te ontdekken op Sachalin!

Meer interessante verhalen lezen? Word gratis abonnee van de WereldExpat nieuwsbrief