De onderzoekers die zich over het seksueel misbruik in de Nederlandse rooms-katholieke kerk gaan buigen, zullen er nog een hele kluif aan krijgen.

Het seksueel misbruik beperkte zich namelijk niet tot het klooster in ‘s-Heerenberg, maar vond plaats in rooms-katholieke instellingen in heel Nederland. Ook over Eikenburg, een dure kostschool voor kinderen van diplomaten en rijke ouders, komen veel meldingen binnen. Dat blijkt uit onderzoek van de Wereldomroep en NRC Handelsblad. Ook in Eindhoven was het raak.

Dolf was tien jaar oud toen hij voor het eerst misbruikt werd op pensionaat Eikenburg in Eindhoven, zegt hij. Het was kort nadat hij daar arriveerde. Hij wijst zijn groepsleider, een rooms-katholieke broeder, aan als dader. "Na een paar weken werd ik 's nachts wakker gemaakt op de slaapzaal. De broeder nam mij mee. Ik moest op mijn knieën gaan zitten. Ik kreeg vijftien dekens over me heen. Zo zat ik daar drie kwartier te transpireren. Vervolgens moest ik hem bevredigen. Dat heeft zich nagenoeg wekelijks, een jaar lang, herhaald. Op allerlei mogelijke manieren. Je wist als kind niet wat er gebeurde."

Militaire precisie
Eikenburg was toen één van de duurste kostscholen in Nederland, prachtig gelegen in de bossen bij Eindhoven. Dolf (nu 63 jaar) zat er van eind 1956 tot 1958. De groepsleider beschrijft hij als een grote, grove man, die agressief deed en militaire precisie eiste van de jongens. Hij rukte beddengoed van de bedden om te controleren of de onderlakens wel strak genoeg waren opgemaakt. In de eetzaal oefende hij eenzelfde soort terreur uit.

Broeders van Liefde
In de 19e eeuwse kapel en bijgebouwen gaven de Broeders van Liefde les aan zo’n 350 inwonende leerlingen. De Broeders, een internationaal wijdvertakte orde die naastenliefde voorop stelt, richt zich traditioneel op zorg voor armen, zieken en bejaarden. Maar voor de jongens op Eikenburg hielden de broeders er een strak regime op na. De docenten gaven jongens bij slecht gedrag een 'blauwe kaart', waardoor ze een weekend niet naar huis mochten. Daar maakte de groepsleider gebruik van, stelt Dolf. "Later probeerde hij me ook te verkrachten. Hij was zo sterk en groot. Zijn handen gingen over mijn hele gezicht."

Brievencensuur
Dolf ging meestal naar familie in het weekend omdat zijn ouders in het buitenland zaten. Zijn vader was diplomaat. De combinatie van eenzaamheid, onveiligheid en heimwee was het allerergste, volgens Dolf. "Mijn ouders waren ver weg. Ik kon geen kant op." Het misbruik melden in een brief was ook geen optie, want alle post aan en van de leerlingen werd door de broeders gecontroleerd. Dit staat ook letterlijk in een wervingsfolder van Eikenburg uit die tijd. Zo waren er meer jongens die op de liefde van de broeders waren aangewezen: de zonen van bedrijfsdirecteuren, tandartsen en Philips-managers in het buitenland.

Gedwongen opname
De provinciaal overste van de Broeders van Liefde, Ton van Heugten (74), wil eerst niet reageren op deze kwestie. "Ik weet wat er aan de hand is, maar ik doe het niet." De verhalen over de broeder die Dolf zou hebben misbruikt? "Die ken ik. Maar of er toen wat gebeurd is, weet ik niet.” Van Heugten zegt dat de broeder naar een psychiatrische inrichting is gestuurd. “Daar is hij tot psychiatrisch patiënt verklaard." Onderzoek naar eventuele slachtoffers is niet verricht.

Brandhaard
De lommerrijke lanen van Eikenburg verbergen veel leed, blijkt uit het onderzoek van de Wereldomroep en NRC Handelsblad naar misbruik in internaten, seminaries en kostscholen. Uit de meer dan honderd meldingen over misbruik die in de afgelopen twee weken door deze media zijn onderzocht, komt Eikenburg naar voren als een brandhaard. Elf oud-leerlingen vertellen hoe zij en anderen herhaaldelijk zijn misbruikt of mishandeld. De feiten zouden tussen 1956 en 1983 hebben plaatsgevonden. De oud-leerlingen beschuldigen negen broeders en één lekenbroeder. In totaal werkten er steeds ongeveer vijftig broeders op de kostschool.

Fysiek geweld
Niet alle leerlingen waren rijkeluiskinderen. Henk Overdevest en zijn twee broers, kinderen van een bollenkweker uit de kop van Noord-Holland, gingen in 1968 naar Eikenburg. Henk vertelt dat zijn moeder labiel was, dat ze de kinderen niet aankon en ze veel sloeg. Vanuit deze onveilige thuissituatie is hij op Eikenburg beland, in de zesde klas van de lagere school.

De ellende begon vrijwel meteen. De groep nieuwe leerlingen liep een bordes op toen een van de jongens iets brutaals zei. Een broeder "sloeg hem keihard tegen zijn hoofd. De jongen viel van de stenen trap met een harde klap op het straatwerk. Niemand greep in. Die jongen krabbelde overeind. Hevig huilend natuurlijk."

Intimidatie
De wreedheid zou ook vaak van seksuele aard zijn geweest. Vooral de jongens die in het weekend bleven maakten dat mee. Overdevest: "We waren op een zaterdagmiddag aan het biljarten. Een jongen was net aan het aanleggen met zijn keu, toen dezelfde broeder van achter hem aan kwam lopen. Hij drukte die jongen tegen de biljarttafel aan en begon wild tegen hem aan te rijden." Henk vertelt hoe de broeder met een verwrongen gezicht en zwaar hijgend aan zijn trekken kwam. De medeleerling had het maar te ondergaan. "Die jongen was hartstikke bang. Hij wist niet waar hij kijken moest." De rest van de groep deed niets, uit angst voor represailles.

'Opsodemieteren!'
Met een andere begeleider, een lekenbroeder van ongeveer 19 jaar, raakte Henk bevriend. De begeleider nodigde Henk uit om op zijn kamer te praten. "Daar hebben we tot 's avonds laat gebabbeld, met de radio erbij, en ik kreeg een zoet likeurtje." Het bleek de opmaat naar seksuele avances. "Ik lag 's nachts in bed en werd wakker. Er zat iemand aan mijn geslachtsdeel. Ik duwde hem weg." De begeleider probeert het later nog een keer, maar agressiever. Weer duwt Henk hem weg. "Kort daarna hoorde ik ergens in de slaapzaal een mondiger jongen roepen 'opsodemieteren, blijf van mijn lijf af.' Zijn ouders stonden de volgende dag op de stoep en de broeder is op staande voet ontslagen."

Behoedzaamheid
De beschuldigingen van Dolf en Henk zijn maar twee voorbeelden van een structureel probleem. Getuigenissen van andere oud-leerlingen maken aannemelijk dat er in de jaren zestig en zeventig veelvuldig misbruik heeft plaatsgevonden. Een oud-leerling die jaren geleden zijn beklag over misbruik deed bij provinciaal overste Ton van Heugten kijkt met boosheid terug. “Hij zei dat mijn verhaal niet kon kloppen.” Onlangs kreeg de oud-leerling alsnog een brief van Van Heugten, met daarin een behoedzame formulering: “We zouden het zeer betreuren indien er ooit een incident op ons internaat mocht zijn geweest.”

Troosten
De laatste jaren voordat het pensionaat in 1996 de deuren sloot, was het een gemengde school. Elke leerling had een eigen kamer. De sfeer was veel minder streng. Maar het misbruik was niet voorbij. Een vrouw (42) in Deurne, bij Eindhoven, verklaart vanaf haar dertiende - van 1980 tot 1983 - te zijn misbruikt door een broeder van rond de dertig. Ze is nu getrouwd en heeft twee kinderen. Om die reden wil ze anoniem blijven. De broeder zou haar hebben getroost omdat ze heimwee had. Maar dat liep uit op seks.

Toen haar vader erachter kwam en naar de politie dreigte te stappen, is de broeder overgeplaatst naar een ander internaat van de Broeders van Liefde, St. Jozef in Roermond. Hij is nu een van de vier landelijke bestuursleden van de broederorde.

Bekentenis
De Broeders van Liefde wonen nog op Eikenburg. In eerste instantie weigert provinciaal overste Van Heugten om te praten over de beschuldigingen. Maar in een tweede telefoongesprek geeft hij toe dat het bestuurslid “iets had met dat meisje.” De broeder had bij Van Heugten “hier net zitten huilen en heeft het opgebiecht.”

Na het klooster Don Rua in ‘s-Heerenberg, lijkt Pensionaat Eikenberg een tweede locatie waar er een cultuur van misbruik heerste. Gezien de vele meldingen die bij de media en het meldpunt Hulp en Recht zijn binnengekomen, zal het daar waarschijnlijk niet bij blijven. Nederland kan zich voegen in een groeiende rij landen waar langdurig misbruik in kerkelijke instanties in rap tempo naar buiten komt. 

Heeft u zelf ervaringen met seksueel misbruik in een religieuze context, of kent u gevallen in uw eigen omgeving? Stuur uw reactie naar Uiteraard gaan wij discreet met deze informatie om.