Strafrecht en het koningshuis

April 1886
Koning Willem III 'maakt weinig werk van zijn baantje', zo schrijft de socialistische voorman Domela Nieuwenhuis over de Nederlandse koning. Het levert hem een jaar gevangenisstraf op wegens majesteitsschennis. Na zes maanden verleent de koning hem gratie.

April 2002
Als kroonprins Willem-Alexander met zijn kersverse echtgenote Máxima een rondrit door Amsterdam maakt in de gouden koets, gooit Sjaak V. een in verf gedrenkte tampon tegen de gepantserde koets. V. wordt veroordeeld tot vijf dagen cel en een geldboete van 250 euro.

30 april 2009
Karst T. rijdt tijdens Koninginnedag in Apeldoorn op hoge snelheid met zijn auto richting de koninklijke stoet. T. rijdt verscheidene omstanders aan, van wie zeven overlijden. Uiteindelijk komt zijn auto tegen een standbeeld tot stilstand. Kort daarna overlijdt T. aan zijn verwondingen. Voor een aanslag op het koninklijk huis kan 15 jaar worden geëist, 30 jaar wanneer iemand van het koninklijk huis bij de aanslag overlijdt.

3 september 2011
Een man stapt op het podium voor aanvang van een muziekvoorstelling, waarbij koningin Beatrix in het publiek zit. De keurig geklede man vertelt op kalme wijze dat hij een dienaar is van Allah en dat hij Jezus Christus is. De man wordt gearresteerd en op last van de burgemeester voor onbekende periode gedwongen opgenomen in een psychiatrische instelling.

Kritiek op het koningshuis? 'Schelden doet geen pijn', was altijd het credo in Nederland. Maar dat is nu voorbij. Kwam je vroeger weg met een berisping, tegenwoordig worden er zware straffen geëist als je het koningshuis voor de voeten loopt. Ten koste van de vrijheid van meningsuiting, volgens sommigen.

Het is 2010, de derde dinsdag van september. In Nederland betekent dat 'Prinsjesdag', de traditionele opening van het regeringsjaar. Koningin Beatrix, haar troonopvolger Willem Alexander en zijn vrouw Máxima worden in de Gouden Koets naar de Ridderzaal gebracht. Daar zal de koningin haar troonrede afsteken over de stand van het land en de regeringsplannen voor het komende jaar.
 
Onterecht op de troon
Plots werpt een man uit het publiek een waxinelichthoudertje tegen de gepantserde deur van de koets. Hij roept: 'Oplichters en dieven!'. De man wordt onmiddellijk gearresteerd. Het gaat om de dertigjarige Erwin L., die vindt dat de familie van koningin Beatrix onterecht op de Nederlandse troon zit
 
Nu, een jaar later, zit L. nog steeds in voorarrest. En dat is 'wel erg lang', vindt ook hofbiograaf en voormalig rechter Cees Fasseur. 'Voor vergrijpen als deze ligt het niet in de rede iemand een jaar lang in voorarrest te houden, tenzij natuurlijk mocht blijken uit het gerechtelijk dossier dat dat terecht is.’

'Waanstoornis'
Volgens de rechtbank duurt het voorarrest zo lang omdat onderzocht moest worden of L. toerekeningsvatbaar is, pas daarna zal zij uitspraak doen. Inmiddels wordt L. in een deskundigenrapportage ontoerekeningsvatbaar verklaard en zou hij lijden aan een 'waanstoornis.' In een ander rapport is van een stoornis geen sprake. 
 
Het openbaar ministerie acht in ieder geval bewezen dat L. een poging heeft gedaan tot zware mishandeling van de lakeien die naast de gouden koets liepen, vernieling van de koets zelf en belediging van de koningin, Willem-Alexander en Máxima. Daarnaast is L.'s telefonische bedreiging van twee mensen ten laste gelegd, waaronder zijn broer, met wie hij ruzie heeft.
 
Aangifte
Het gooien van een de waxinelichthouder was, volgens L.’s advocaat 'een uiting van frustratie dat er niets wordt gedaan met de aangifte die hij tegen de koningin en haar familie heeft ingediend'. Het openbaar ministerie eist nog eens één jaar gedwongen opname in een psychiatrisch ziekenhuis.
 
Het zou L. zeker anders vergaan zijn als hij de waxinelichthouder tegen een wagentje van de gemeentelijke plantsoenendienst had gegooid. Want de koninklijke familie wordt beschermd door speciale 'koningshuisartikelen' in het strafrecht die stammen uit 1886.  Zo kan voor belediging van de koningin maximaal vijf jaar gevangenisstraf worden geëist.


Langgerekte schreeuw
Sinds de mislukte aanslag op Koninginnedag 2009 waarbij een automobilist probeerde op de bus met de koninklijke familie in te rijden, staat justitie op scherp. Hoogleraar strafrecht Henny Sackers bevestigt dat justitie in Nederland de laatste jaren steeds vaker juist dat strafrecht inzet tegen mensen die het koningshuis dwarszitten.

‘Het is opmerkelijk dat je de laatste tijd steeds meer incidenten ziet die vallen binnen de catagorie: misdrijven tegen de koninklijke waardigheid.' Voorheen werd daar nooit voor vervolgd, zegt Sackers, en nu gebeurt dat opeens wel. 'Wat ik waarneem is dat justitie in Nederland steeds zwaarder inzet op vervolging via het strafrecht.

Bijvoorbeeld in het geval van de man die in mei 2010 in Amsterdam met een langgerekte schreeuw de rituele stilte van de dodenherdenking verstoorde. In de paniek die uitbrak onder de aanwezigen, onder wie ook de koningin, raakten 63 mensen gewond.
 
De schreeuwer werd onder andere 'poging tot aanranding van de koningin' ten laste gelegd. Voor dat laatste geldt een maximale gevangenisstraf van zeven jaar.

Vrijheid van meningsuiting
Uiteindelijk werd de 'Damschreeuwer' na vijf weken voorarrest vrijgelaten in afwachting van zijn rechtszaak. Op 22 september 2011 staat de 'Damschreeuwer' voor de rechter omdat het openbaar ministerie bewezen acht dat de man schuld heeft aan het ontstane zwaar lichamelijk letsel. Advocaat Mireille van Essen, die zowel 'waxinewerper' L. als de 'Damschreeuwer' vertegenwoordigt, merkt op dat 'er steeds duidelijker een signaal wordt afgegeven dat je met het koningshuis niet mag sollen'.

‘Straffen voor het werpen van een waxinelichthouder kan, maar je kunt niet iemand straffen voor het feit dat iemand zich bezig houdt met de vraag of de koningin wel of niet rechtmatig op de troon zit.' er zijn nu eenmaal mensen die zich daar druk om maken, aldus de advocate, 'en misschien is dat maar goed ook.’
 
Volgens collega advocaat Stef Ketelaar is kritiek op het koningshuis 'een politieke opvatting die bescherming moet genieten'. Rechters zouden volgens hem meer gewicht moeten geven aan het recht op vrijheid van meningsuiting en niet te makkelijk mee te gaan in de eis tot vervolging van justitie.
 
De rechtbank in Den Haag heeft op 16 september 2011 bepaald dat Erwin L. niet toerekeningsvatbaar is en hem gedwongen laten opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis voor een periode van maximaal een jaar.