De Gouden Koets is een van de zeldzame extravagante uitspattingen van het Nederlands koningshuis. In andere monarchieën smeten woedende tegenstanders van de kroon het rijtuig op de brandstapel. Maar in Nederland is de koninklijke koets juist een symbool van nationale eenheid. Op dinsdag 21 september, Prinsjesdag, wordt de 112 jaar oude dame weer van stal gehaald.

Onlangs verscheen het boek 'De Gouden Koets, The Golden Coach Van Amsterdams geschenk tot nationaal symbool'. De auteurs Thijs van Leeuwen en Alberto Stofberg vertellen daarin over de geschiedenis, het ontwerp, de bouw, de decoraties en het gebruik van het rijtuig.

Er is  een wezenlijk verschil tussen de Nederlandse koningskoets en die van bijvoorbeeld de voormalige Franse en Russische koningshuizen. De Oranjes betreden hun rijtuig vooral op Prinsjesdag, de opening van het parlementaire jaar. Een traditie die nergens anders ter wereld bestaat. De vorstin wuift en toont een warme glimlach. Het volk staat rijen dik langs de route, juicht en applaudisseert.

Rookbommen
De Gouden Koets raakt bij veel Nederlanders een gevoelige snaar. Het is ook wonderlijk dat ze tijdens zoveel sleutelmomenten in de recente geschiedenis van Nederland met haar neus voorop stond. Zo figureert ze op dé foto van de roerige jaren zestig.

De Tweede Wereldoorlog lag nog vers in het geheugen toen kroonprinses Beatrix en de Duitser Claus von Amsberg op hun huwelijksdag door het roerige Amsterdam reden. Rookbommen ontploften. Door een mist van rook zien we het voertuig met het bruidspaar.

Verdeeld Amsterdam
De geboorte van de koets vertelt veel over het gevoel van nationale eenheid die ze bij veel mensen teweeg brengt. Amsterdam is verdeeld aan het einde van de negentiende eeuw. Bevolkingsgroepen staan tegenover elkaar, ontevreden over het groeiende verschil in welvaart.

De gemoederen bedaren. Aangemoedigd door een bevlogen predikant besluiten links en rechts, arm en rijk, kwartjes in te zamelen voor een geschenk ter gelegenheid van de inhuldiging van koningin Wilhelmina in 1898. Ondanks het fikse bedrag voor veel armlastige arbeiders wordt de actie een daverend succes. De Gouden Koets is het resultaat.

Pracht en praal
Wilhelmina twijfelt aanvankelijk of ze het cadeau moet aannemen. Ze is bang voor protesten in het land tegen de pracht en praal. De Gouden Koets dreigt voorgoed in het museum te belanden, tot ze in 1901 besluit het rijtuig te gebruiken voor haar huwelijk met prins Hendrik.

Op Prinsjesdag 2001 schudt de wereld nog na van de aanslagen op 11 september. Is het wel verstandig en veilig om de Gouden Koets te laten rijden? Het gebeurt, want bij Prinsjesdag hoort de Gouden Koets. Er wordt besloten tot een gebaar: halt houden bij de Amerikaanse ambassade.

Diepe indruk
Ondanks de slechts vijftien seconden die voor dit moment zijn uitgetrokken maakt het diepe indruk. Nooit eerder heeft een koets met een Oranjevorst stilgestaan voor een buitenlandse vertegenwoordiging om respect aan slachtoffers te betuigen.

Lang niet iedereen vindt de Gouden Koets 'mooi'. Het rijtuig is niet echt van goud, maar verguld met bladgoud en deels beschilderd. In esthetisch opzicht heeft waarschijnlijk niet meegeholpen dat het dak moest worden verhoogd om volumineuze koninklijke hoofddeksels de ruimte te geven.

'Mooi van verre, verre van mooi' is een populaire kreet in de beginjaren van de koets. 

Gouden Caravan
Ook goed voor een glimlach: kroonprins Willem-Alexander moest zich als student excuseren voor zijn absentie op Prinsjesdag. In het logboek schreef hij een tekst als: 'Morgen ben ik er niet. Ik rijd dan met mijn moeder in een gouden caravan door Den Haag.'

Een verfbom op het raam tijdens de bruiloft van kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima, seksuele escapades in het voertuig door bewakers van de Koninklijke Marechaussee: het leven van de Gouden Koets was zelden saai.

Alle reden voor een 200 pagina's tellend fotografisch naslagwerk in Nederlands en Engels. En vooral voor honderdduizenden Nederlanders om op de derde dinsdag van september urenlang te wachten als het koningshuis voor één keer de remmen los gooit.

De Gouden Koets, The Golden Coach
Van Amsterdams geschenk tot nationaal symbool
Taal: Nederlands/Engels
Uitgeverij Waanders, Zwolle, Nederland

Meer interessante artikelen lezen? Abonneer je op het gratis WereldExpat Magazine