De kerkhervormer Johannes Calvijn werd vijfhonderd jaar geleden geboren. Een historische gebeurtenis die in verschillende landen tot allerlei herdenkingsfestiviteiten leidt. Vaak wordt gezegd dat het calvinisme de Nederlandse psyche diepgaand heeft beïnvloed. Maar is dat wel zo? En merk je pas als Nederlander in het buitenland dat je in wezen toch een echte calvinist bent?

"Ikzelf ben van huis uit katholiek, maar wel opgevoed in een protestantse omgeving, Zwolle. Ad zegt dat ik, zolang hij mij kent (25 jaar), ik calvinistischer ben dan een protestant." Nanny Nooitgedagt en haar man Ad wonen in Zuid-Frankrijk. Op verzoek van Radio Nederland Wereldomroep vulden dit echtpaar en drie andere expats de C-factor test van dagblad Trouw in. Met die test kun je zien hoe calvinistisch je bent.

Nanny scoort 44 procent, twee procent hoger dan haar man Ad, terwijl hij een protestantse achtergrond heeft. Nanny schrijft ons: "Ad, Fries, is gereformeerd opgevoed en praktiserend tot zo'n 10 jaar geleden. Hij scoort 42 procent. Hij is niet ‘streng' opgevoed. Zo mocht hij ‘s zondags wel fietsen en voetballen, maar niet zeilen. Want als de wind weg zou vallen, dan was hij 's middags niet op tijd thuis voor de kerkgang."

Oude gast
Paul-Peter Schmidt runt een bed & breakfast in Zweden. Hij legde zichzelf langs de calvinistische meetlat en scoorde iets hoger dan het echtpaar in Frankrijk: 50 procent. "Zo zie je maar, die oude gast zit nog steeds een beetje op mijn schouder," merkt Schmidt laconiek op.

Ans Honig mailt ons vanuit Hongkong: "Ik heb de test gedaan en kwam uit op 47 procent. Dat wil zeggen dat ik wat calvinistische trekjes heb. Ik sla mij makkelijk door het leven, waardoor ik meer geniet."

Jos de Haan woont sinds oktober 2007 in Costa Rica en blijkt volgens de test voor 44 procent calvinistisch te zijn: "Klopt wel aardig met mijn persoon, calvinisme is voor een Nederlander ook een culturele trek. Ik ben inderdaad katholiek en kan vaak niet begrijpen dat mensen zich laten leiden door achterhaalde principes en geloofskwesties aan de katholieke en christelijke kant. Zoals uit de test blijkt, haal ik voor mezelf het beste uit de beide!"

Fransman
Johannes Calvijn was een Fransman en heette eigenlijk Jean Cauvin. De kerkhervormer heeft nooit één stap in Nederland gezet. Maar alleen al de bovenstaande citaten maken overduidelijk dat hij toch zijn sporen heeft nagelaten in ons land. Net als de kerkhervormers Luther en Zwingli verzette Calvijn zich tegen de leer en de praktijken van de rooms-katholieke kerk. Door de Reformatie in de zestiende eeuw werd het calvinisme uiteindelijk de dominante religieuze stroming in Nederland.

Soberheid
Maar werd het Nederlandse volkskarakter, voor zover zoiets al bestaat, ook echt gevormd door het calvinisme? Herman Selderhuis, theoloog en schrijver van de biografie ‘Calvijn, een mens' denkt dat het ingewikkelder ligt. "Veel van de kenmerken die aan Nederlanders worden toegeschreven en zouden voortkomen uit Calvijn en het calvinisme, bestonden al voor Calvijns geboorte. Het gaat dan om zaken als soberheid, matigheid, gewoon doen, hard werken, ijverig zijn."

Selderhuis: "In Zeeland bijvoorbeeld, hadden de Cisterciënzer kloosters grote invloed op de regio. Deze soberheidsbeweging bestond binnen de rooms-katholieke kerk, dus al vóór Calvijn. Na de Reformatie ontstond de re-katholisering, met een nadruk op soberheid en matigheid. Dus een oudere traditie dan die van Calvijn, het calvinisme én de inzet van de rooms-katholieke kerk na de Reformatie heeft voor die volkstrek van de Nederlanders gezorgd."

Scheldwoord
Tegenwoordig heeft het woord ‘calvinistisch' een slechte bijklank. Het wordt gebruikt als synoniem voor ‘streng, sober en star'. Iemand een echte calvinist noemen, is meestal niet complimenteus bedoeld. De door ons geconsulteerde expats distantiëren zich alle vier min of meer van het calvinisme.

Nanny Nooitgedagt: "Ad kent de bijbel behoorlijk van kaft tot kaft, maar is er, na veel lezen en bestudering van andere literatuur, de afgelopen jaren nogal genuanceerd naar gaan kijken. Eigenlijk noemt hij zichzelf geen gereformeerde meer, maar is hij, misschien wel onder mijn invloed, meer het kosmische en spirituele gaan ontdekken en bewonderen."
Paul-Peter Schmidt: "Opmerkelijk, mijn ‘ruggengraatreactie' is meer calvinistisch dan een meer doordachte reactie."

Ans Honig: "Ik ben het eigenlijk wel eens met de uitslag. Voordat ik de test deed, vond ik van mezelf dat ik niet calvinistisch was. En eigenlijk is dat ook de uitkomst." Het klinkt bijna als een opluchting.

Theoloog Herman Selderhuis wil graag af van dit negatieve beeld van het calvinisme, want historisch gezien klopt het gewoon niet, vindt hij. Positief gedefinieerd kenmerkt het calvinisme zich volgens hem door 'met overgave je werk doen, oog hebben voor verhoudingen, en leven vanuit het besef dat je niet voor jezelf op deze aarde bent, maar voor God en voor je naaste.'
Misschien dat het herdenkingsjaar de opvattingen over Calvijn en het calvinisme kan nuanceren.

C-factor test
En hoe calvinistisch ben jij? Doe de C-factor test van Trouw op:
http://www.trouw.nl/wereldomroep