Twee partijen mogen zich de grote winnaars van de Europese verkiezingen noemen. De een zegt keihard 'nee' tegen Brussel en wil het Europees Parlement afschaffen. De ander zegt net zo hard 'ja' tegen Europa. De tijd voor nuance is voorbij.
 
Opiniepeilingen voorspellen al een tijdje dat de PVV van Geert Wilders de grootste partij van het land zou worden als er nu Tweede Kamerverkiezingen waren.
 
Bij de Europese verkiezingen lukte het de PVV net niet om het CDA van premier Balkenende te passeren. Maar de overwinningsroes van Wilders was er niet minder om.

Biezen pakken en nooit meer terugkomen
De regeringspartijen moeten "hun biezen pakken, opstappen, aftreden en nooit meer terugkomen"  zei hij. Ook gaf hij een sneer aan het adres van zijn eigen oude club, de VVD. "Ach, hoe heette die partij ook alweer?"
 
VVD-lijsttrekker Hans van Baalen probeerde tijdens de verkiezingscampagne uit alle macht kritisch over te komen. Maar ondanks zijn felle toon had hij feitelijk een dubbele boodschap: kritisch over Europa maar niet tègen Europa.
 
De meeste andere partijen zochten eveneens de nuance. Ze waren niet voor de Brusselse bureaucratie, maar ook niet eurosceptisch. Ze vonden Europa in theorie prachtig maar niet in de praktijk. Ze wilden wel A zeggen maar niet B. Juist daarmee hebben de Nederlandse kiezers nu genadeloos afgerekend.

Pontificaal 'ja'
Zo is ook te verklaren dat de partij die van iedereen juist de minste kritiek had op Europa - D66 - ook enorm steeg in de waardering van de kiezers. Tijdens de campagne had D66 zelfs pontificaal het woord "ja" op de verkiezingsposters staan.
 
Dat was eerlijk en duidelijk maar ook gedurfd. Want na het Nederlandse 'nee' tegen de grondwet uit 2005 vonden de meeste politici dat ze toch minstens voor de vorm moesten afgeven op Europa. Anders zouden ze beschuldigd worden van elitair gedrag en het niet serieus nemen van de wil van het volk.
 
Maar waarom zouden kiezers de moeite nemen om te gaan stemmen op politici die zelf niet eens overtuigd zijn van hun zaak en die zich meer door angst laten leiden dan door passie? Passie, dat hadden zowel de PVV als D66 bij deze campagne wèl volop. En dus kwamen juist hun kiezers in groten getale opdagen.
 
Extreem-rechtse doorbraak?
Verder bleek de opkomst ook deze keer niet om over naar huis te schrijven, al leek dat bij het openen van de stembureaus eerst mee te vallen. Eerder had de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, nog gezegd dat een hogere opkomst de PVV tegen zou kunnen houden.
 
De internationale media lijken de verkiezingsuitkomst vooral te zien als bewijs dat extreem-rechts in Nederland nu 'definitief' is doorgebroken. Maar volgens de Amsterdamse politicoloog André Krouwel zouden ze zich beter over andere dingen druk kunnen maken.
 
Want straks moet de PVV zijn plaats zien te vinden in het Europees Parlement. En Wilders heeft al gezegd dat hij dat wil doen zonder met andere Europese partijen in een fractie te gaan zitten. Vier zetels van de 736 in het Europarlement zijn dan niet genoeg om veel gedaan te krijgen.
 
Voor altijd gedesillusioneerd
"En dan", zegt Krouwel, "krijgen al die mensen die nu oprecht hun hoop op Wilders gevestigd hebben straks toch weer het gevoel dat niemand ze serieus neemt en naar hun problemen luistert."
 
Ze zoeken vervolgens misschien nog radicalere alternatieven, en op een gegeven moment raken ze "voor altijd gedesillusioneerd in het politieke stelsel". Dan heeft Brussel pas ècht een probleem.

--------------------------------

UITSLAG

• De PVV, die voor het eerst meedeed, krijgt 4 zetels.
• Het CDA zakt van 7 naar 5 zetels, maar blijft de grootste partij.
• Grote verliezer is de PvdA, die zakt van 7 naar 3 zetels in het Europees parlement.
• VVD, D66 en GroenLinks komen op 3 zetels
• De SP en de combinatie ChristenUnie-SGP op 2.
• Bij de verkiezingen stonden 25 zetels op het spel.
• De opkomst was ruim 36 procent, zo'n 3 procent lager dan vijf jaar geleden.

Audio
Luister naar het gesprek van Frans Regtien met Marc Fuller, Brit, werkzaam bij het Financieel Dagblad, Steven de Foer van de Vlaamse krant De Standaard en Annet Birschel, correspondente voor Duitse media. (8'03'')