Stemmen vanuit het buitenland moet eenvoudiger. Dit staat in een advies van de Kiesraad aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken. De Kiesraad wil bijvoorbeeld dat Nederlanders in het buitenland zich elektronisch moeten kunnen registreren en dat stembiljetten via internet gedownload kunnen worden.

Het advies komt naar aanleiding van de gemeenteraads- en Tweede Kamerverkiezingen. De Kiesraad vindt dat deze op hoofdlijnen goed zijn verlopen, maar met het oog op de toekomst heeft de raad een aantal suggesties voor de verbetering van het verkiezingsproces.

Nederlanders in het buitenland
De Kiesraad adviseert over het stemgeheim, elektronische hulpmiddelen, elektronische stemmachines en dus het stemmen vanuit het buitenland. 'Al sinds de invoering van het kiesrecht voor Nederlanders in het buitenland in 1985, wordt gediscussieerd over de procedures', aldus het advies van de Kiesraad.

'De afgelopen decennia zijn voorstellen gedaan om te komen tot verbetering', vervolgt de Kiesraad. 'Deels is dit gebeurd, maar toch heerst er onder Nederlanders in het buitenland veel onvrede en onbegrip'.

De Kiesraad benoemt de volgende problemen in het advies:

• Verwarrende voorlichting omtrent het tijdstip waarop registratieverzoeken uiterlijk door de gemeente Den Haag moesten zijn ontvangen;
• Registratieverzoeken werden niet tijdig ontvangen (en moesten om die reden worden afgewezen);
• Stembiljetten werden door sommige kiezers niet ontvangen of te laat;
• In een enkel geval (ca. 45-50) werden stembiljetten naar het buitenland gezonden waarop ofwel de handtekening van de voorzitter van het hoofdstembureau Den Haag ontbrak, ofwel de namen van kandidaten;
• Ingevulde stembiljetten werden te laat ontvangen door de burgemeester van Den Haag, het hoofd van de betreffende diplomatieke vertegenwoording van Nederland in het buitenland dan wel de vertegenwoordiger van Nederland in de Nederlandse Antillen of op Aruba.
• Stembilljeten moesten ongeldig worden verklaard, omdat bij het invullen daarvan niet de wettelijk voorgeschreven kleur rood was gebruikt.

De Kiesraad verwijst onder meer naar het Zwartboek Verkiezingen 2010 dat door de Wereldomroep is samengesteld. De Raad noemt het document een 'fraaie' bloemlezing van alles wat fout is gegaan met betrekking tot de uitoefening van het kiesrecht door Nederlanders in het buitenland.

Post
Nederlanders in het buitenland moeten in de toekomst eenvoudiger kunnen stemmen, meent de Kiesraad. Vooral de post is op dit moment een groot obstakel, zo licht secretaris-directeur van de Kiesraad Melle Bakker toe: 'Nu worden de stembiljetten via de post naar het buitenland gestuurd. Bij de post raken er vaak dingen zoek en dat willen wij voorkomen.'

Zo moeten expats en emigranten zich in de toekomst éénmalig kunnen registreren als kiezer via e-mail of fax. Op dit moment moet je dit per brief doen én je moet je bij elke verkiezingen opnieuw registreren. Eénmalige registratie zou flink wat tijdwinst moeten opleveren. Doordat alles op dit moment via de post gebeurt, kwamen veel registratieformulieren te laat binnen.

Stembiljet
Naar aanleiding daarvan wil de Kiesraad dat stembiljetten kunnen worden gedownload via het internet. 'Downloaden, uitprinten en weer opsturen via de post', aldus Bakker. 'We zijn nog niet helemaal van de post af, maar het scheelt wel twee postzendingen.' Een volledig digitale stemprocedure ziet de Kiesraad nog niet zitten vanwege de fraudegevoeligheid.

Aangezien de huidige stembiljetten niet op een A4'tje passen, moeten de stembiljetten worden aangepast zodat mensen ze thuis kunnen printen. 'Mogelijk kan volstaan worden met het afdrukken van alleen de lijst van de politieke partij waarop gestemd zal worden', aldus het advies.

Permanente registratie
Verder wil de Kiesraad dat kiezers buiten Nederland zich maar één keer hoeven te registreren. Hier is eerder niet voor gekozen omdat adressenbestanden van Nederlanders in het buitenland snel verouderen. 

Volgens de Kiesraad is dit argument niet langer doorslaggevend, al eisen ze wel een stukje verantwoordelijk van de kiezers: 'Gezien de grote voordelen van permanente registratie, mag van kiezers in het buitenland worden verwacht dat zij zorgen voor actuele, kloppende adresgegevens.'

Potlood
Ook het rode potlood blijft een hot issue bij het stemmen vanuit het buitenland. Nederlanders in Nederland krijgen bij het stembureau een rood potlood waarmee ze hun stem uitbrengen. Nederlanders in het buitenland moeten hier zelf voor zorgen. Dit resulteert in een verscheidenheid aan kleuren waar de voorzitter van het briefstembureau vervolgens een oordeel over moet vellen. Wat is rood en wat niet?

Ook op het briefstembureau in Bern – waar de Wereldomroep bij de telling aanwezig was - bleek dit een issue. Tientallen stemmen werden ongeldig verklaard. De Kiesraad wil daarom dat het rode potlood bij het stemmen door Nederlanders in het buitenland wordt losgelaten. 

Briefstembureau's
Over de inrichting van de briefstembureau's bij de verkiezingen is de Kiesraad vrij positief. Dankzij deze stembureau's hoefden Nederlanders in het buitenland niet hun stembiljetten terug naar Den Haag te sturen, maar naar een Nederlandse vertegenwoordiging in de buurt. Hierdoor werd flink wat tijdwinst geboekt.

De Raad maakt wel de kanttekening dat het aantal briefstembureau's herzien moet worden. 'In een enkel geval ontving een briefstembureau maar één stem, waardoor het stemgeheim in het gevaar kwam. Met name in niet-EU landen waar zeer weinig kiesgerechtigde Nederlanders woonachtig zijn, bestaat volgens ons geen behoefte aan inrichting van een briefstembureau op de ambassade.'

Advies
Met dit advies hoopt de Kiesraad in de toekomst meer Nederlanders in het buitenland naar de stembus te lokken. Ook moet het aantal ongeldige stemmen omlaag. Nu werd 3,6 procent van de stemmen vanuit het buitenland ongeldig verklaard. In Nederland lag dit rond de 0,2 procent.

Of de aanbevelingen van de Kiesraad worden overgenomen, is nog onduidelijk. De kieswet moet hiervoor namelijk worden aangepast. De nog te vormen, nieuwe regering moet zich hier over buigen.