De Nederlandse regering bezuinigt op ontwikkelingshulp. Ook de manier waarop het hulpgeld wordt besteed gaat veranderen. Als gevolg wordt het aantal landen dat nog in aanmerking komt voor Nederlandse steun aanzienlijk teruggeschroefd.

De bezuinigingen zijn een gevolg van de crisis, maar ze laten ook zien dat er in Nederland tegenwoordig anders wordt gedacht over ontwikkelingshulp. Er is meer behoefte aan meer efficiëntie, concludeert staatssecretaris Ben Knapen. De hulp moet gericht zijn op economische groei en niet hapsnap.

Geitewollensokkensector
'Het moet allemaal zakelijker', zegt Knapen. 'Daar is vriend en vijand het over eens. Het is al behoorlijk wat zakelijker geworden dan het eerst was. In die zin is het imago nu slechter dan de werkelijkheid, het is niet meer de geitenwollensokkensector van weleer. Maar het moet nóg zakelijker.'

Als voorschot op een meer efficiënte aanpak wordt volgend jaar al 8 procent bezuinigd op het budget. In de jaren daarna loopt dat op tot 20 procent. Dat betreft de 3 belangrijkste hulpkanalen - directe bilaterale hulp, hulp via de EU en organisaties zoals de Wereldbank en hulp aan ontwikkelingsorganisaties en NGOs.

Partnerlanden
Inmiddels is al duidelijk dat 5 landen volgend jaar naar alle waarschijnlijkheid geen directe ontwikkelingshulp meer krijgen: Benin, Senegal, Moldavië, Burundi en Zambia. Eerder al werd de hulp voor Rwanda en Tanzania geschrapt.

Uiteindelijk moeten er van de 40 landen waaraan Nederland steun verleent, nog maar 12 overblijven. De eerste 5 van deze 'partnerlanden' zullen later deze week door staatssecretaris Knapen bekendgemaakt worden.

Staatssecretaris uitverkoop
Veel van de veranderingen liggen in het verlengde van een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid dat vorig jaar verscheen, onder de titel 'Minder pretentie, meer ambitie'. Een van de schrijvers van dat rapport was Ben Knapen zelf. Hij brengt nu dus zijn eigen aanbevelingen in de praktijk.

Daar worden die aanbevelingen niet minder controversieel door. Sjoera Dikker van de PvdA zegt dat ontwikkelingshulp 'vermarkt, verminderd en vervuild' wordt. Knapen, zegt ze 'is de staatssecretaris van de uitverkoop geworden.'

Morele plicht
Haar PvdA-collega Jan Pronk vindt dat ook. Pronk was 14 jaar lang minister voor Ontwikkelingssamenwerking, en recenter was hij de speciale gezant van de Verenigde Naties in Sudan. Als iemand de koers van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid in de afgelopen 3 decennia belichaamt, dan is hij het.

Ontwikkelingshulp, zegt Pronk, is een 'morele plicht' en het budget ervoor mag nooit gebruikt mogen worden als wisselgeld om het kasboek op orde te brengen. Critici van Knapen hameren erop dat zelfs het rechtse kabinet in Groot-Brittannië, dat meer moet bezuinigen dan Den Haag, ontwikkelingshulp spaart.

Gulle gever
Maar Knapen zegt dat zelfs na de bezunigingen, Nederland wereldwijd nog altijd een van de allergulste gevers zal zijn. Emotie en medelijden met mensen die het zwaar hebben mogen nooit het politieke inzicht van bewindvoerders vertroebelen, is zijn uitgangspunt.

'Mensen raken terecht teneergeslagen over iets dat in de wereld gebeurt en besluiten daar geld voor uit te trekken. Maar als je dat jaar op jaar op diverse terreinen blijft doen, dan raakt het beleid enorm versnipperd over landen en verschillende onderwerpen.'

Publieke steun
Knapen voert zijn beleid uit als deel van een minderheidskabinet, dat drijft op de steun van de PVV van Geert Wilders. Die partij zou het liefste helemaal ophouden met ontwikkelingshulp. Dus hoe radicaler het beleid van de staatssecretaris, hoe meer steun hij krijgt uit PVV- kringen. Maar publieke steun is iets anders.

Ironisch genoeg werd de vooraanstaande positie van Nederland pas nog bevestigd door WikiLeaks. In geheime documenten prees de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton Nederland als 'wereldleider' op dit gebied. Ben Knapen durft er zijn reputatie op in te zetten dat dit straks zo blijft.