Bij de tragische dood van een president passen slechts woorden van respect en grote waardering. Maar Kaczynski's eurosceptische houding en zijn onbegrip voor de diplomatieke mores in Brussel dreven de Europese regeringsleiders niet zelden tot wanhoop.

Wantrouwen jegens het politieke establishment en een stroom van corruptieschandalen in de Poolse politiek verleidden de Poolse kiezer in 2005 tot de keuze voor Lech Kaczynski als staatshoofd, kort nadat zijn tweelingbroer Jaroslaw de parlementsverkiezingen had gewonnen.

Samen wilden de broers het land zuiveren van veronderstelde post-communistische machtsstructuren en een 'morele revolutie' ontketenen, gebaseerd op conservatieve en katholieke waarden.
Of het nu ging om abortus of homorechten, 'Europa' vormde in de logica van de Kaczynski's een gevaar voor die waarden. Het 'Kaczynski-tijdperk' (be)vestigde de reputatie van Polen als oerconservatieve rooms-katholieke natie, en resulteerde in een reeks botsingen met Brussel over Europese wetgeving.

Dwars
De Kaczynski's werden synoniem voor koppigheid. Nog maar net was Polen EU-lid, en meteen al lastig. Zo weigerde de president lange tijd de nieuwe Europese grondwet te ratificeren, nadat hij eerder al had dwarsgelegen over de stemverhoudingen in het nieuwe verdrag.

Een van zijn aanvankelijke bezwaren tegen dat verdrag was de positie van Duitsland, dat volgens Kaczynski te invloedrijk zou worden. Wantrouwen tegen de buurlanden Duitsland en Rusland -twee grootmachten die Polen door de eeuwen heen meermaals hebben ingelijfd en verdeeld- leek de grondhouding van het buitenlands beleid van de tweelingbroers Kaczynski.

Verbetenheid
Als burgemeester van Warschau drong Lech Kaczynski eerder al aan op Duitse herstelbetalingen, vanwege de verwoesting van de Poolse hoofdstad in de Tweede Wereldoorlog. Tijdens zijn presidentschap hamerde hij veelvuldig op het 'gevaar' dat de zogenoemde 'Heimatvertriebenen' vooroorlogs Duits grondgebied zouden willen terugvorderen.

Het populisme en de verbetenheid waarmee de Kaczynski's hun land in het conservatisme dompelden hadden niet het gewenste electorale effect. Bij vervroegde verkiezingen in 2007 werd hun Recht en Rechtvaardigheidspartij (PiS) weggevaagd ten gunste van het liberaal-conservatieve Burgerplatform, van de huidige premier Donald Tusk. Daarmee verdween Jaroslaw Kaczynski in de oppositiebanken.

Euro
Onder Tusk ging er weer een pro-Europese wind waaien in Polen. Maar dankzij de grondwettelijke presidentiële bevoegdheden en het vetorecht kon Kaczynski de nieuwe regering op een aantal punten behoorlijk dwarsbomen. En dat deed hij ook. Zo verzette Kaczynski zich tegen de geplande invoering van de euro in Polen, een ambitie die door het uitbreken van de economische crisis toch al in het water viel.
Omdat de Poolse president enige zeggenschap behield over het buitenland beleid, sprak Polen op Europees niveau nu met twee monden, wat tot verwarring in Brussel leidde.

Dieptepunt vormde wellicht het optreden van Kaczynski tijdens een eurotop in de zomer van 2008, waar hij opnieuw de relatie met Duitsland op scherp zette: doordat er zes miljoen Polen zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog, wonen er nu slechts 38 miljoen in plaats van 66 miljoen inwoners in Polen, redeneerde Kaczynski tijdens een eurotop over de nieuwe Europese grondwet in Brussel. Daarom had Polen recht op meer invloed, wilde Kaczynski daarmee zeggen, en Duitsland werd nog maar eens aan zijn eeuwig openstaande ereschuld herinnerd.

Rusland
Dergelijke uitspraken gaven Kaczynski een omstreden reputatie. Maar de Poolse president was ook in staat om het Europese onvermogen te demonstreren om tot een eenduidig standpunt tegenover Rusland te komen. Tijdens de kortstondige oorlog tussen Rusland en Georgië (2008) vloog Kaczynski onmiddellijk naar de Georgische hoofdstad Tbilisi om zijn steun te betuigen. Toen Rusland begin 2009 de gastoevoer naar Oekraïne stil legde, bewees dat volgens Kaczynski maar weer dat 'landen in conflict met Rusland niet op actieve steun hoeven te rekenen.'

Op die manier profileerde Polen zich tot voornaamste spreekbuis van anti-Russische gevoelens binnen de Europese Unie, na de uitbreiding van 2004. Ook blokkeerde Polen in 2007 een handelsverdrag tussen Rusland en de EU, naar aanleiding van een Russische voedselboycot tegen Polen.

Katyn
Een van de grootste diplomatieke pijnpunten tussen Rusland en Polen was ongewijfeld 'Katyn', de plaats, nabij het West-Russische Smolensk, waar het Rode Leger aan het begin van de Tweede Wereldoorlog naar schatting 22.000 Poolse officieren om heeft gebracht. Tot in de jaren negentig ontkende Moskou hiervoor verantwoordelijk te zijn.

De herdenkingsbijeenkomst in Katyn, waar Kaczynski naar toe op weg was toen zijn regeringsvliegtuig bij de landing in Smolensk verongelukte, moest een nieuwe stap vormen in de verbeterde betrekkingen tussen beide landen.

Kaczynski leek bij de aankomende presidentsverkiezingen op een nederlaag af te steven. Bronislaw Komorowski, de waarschijnlijke presidentskandidaat van Burgerplatform, zal -als voorzitter van het Poolse parlement- zijn presidentiële taken waarnemen tot aan de vervroegde verkiezingen, later dit voorjaar.