De populariteit van traditionele drugs als cocaïne, heroïne en cannabis neemt af. Maar volgens het EU-drugsagentschap EWDD is er een nieuwe bedreiging: de stormachtige ontwikkeling van synthetische drugs.

De cocaïnebubbel lijkt gebarsten, zo constateert het EU-drugsagentschap in zijn jaarverslag over 2011. De afgelopen tien jaar groeide cocaïne uit tot het meest gebruikte illegale stimulerende middel van Europa, maar het afgelopen jaar is het gebruik ervan afgenomen: de economische crisis treft ook deze sector. Ook het cannabisgebruik in Europa blijft dalen, terwijl de heroïnemarkt al jarenlang te maken heeft met krimp en vergrijzing.

Maar er is voor het drugsagentschap een nieuwe bedreiging: de opkomst van synthetische drugs. Dit jaar zijn er al  bijna veertig nieuwe soorten designer drugs in Europa ontdekt, waarmee de stijgende lijn van de afgelopen jaren is doorgezet. Het gaat daarbij om middelen die in chemische laboratoria zijn ontwikkeld en veelal via internet worden verhandeld.

Miaow-miaow
In de jaren negentig begon de synthetische trend met de ontwikkeling van xtc en andere amfetaminen. Tegenwoordig zijn er ook synthetische varianten van cannabis die vaak 'spice' worden genoemd en chemische mixen van amfetamine en cocaïne met fancy namen als miaow-miaow en benzofury.

Volgens Ton Nabben, drugsonderzoeker aan het Bongerinstituut voor Criminologie van de Universiteit van Amsterdam, zullen de komende jaren alleen nog maar meer nieuwe drugssoorten opduiken.

'De verwachting is dat het nog lang niet op zijn einde loopt. Dat heeft ook te maken met de grote veranderingen op internet, waardoor er makkelijk contact is tussen producent en afnemer. Er zullen ongetwijfeld nog meer middelen komen, en dat heeft ermee te maken dat een simpele wijziging van de moleculenstructuur eigenlijk een compleet nieuw middel geeft. Weliswaar met een vergelijkbare werking, maar voor de wetgever is dat natuurlijk wel anders.'

Legaal
Het grote probleem voor de beleidsmakers is dat een nieuw ontwikkelde drug in de meeste landen juridisch gezien legaal is. Justitie kan er pas iets tegen doen als er een wettelijk verbod is geregeld. En is een drug eenmaal verboden, dan is er met een eenvoudige chemische ingreep snel een nieuw legaal alternatief gemaakt. Het EU-drugsbureau spreekt in zijn jaarverslag van een 'kat-en-muisspel' tussen justitie en de producenten.

Hoewel er steeds meer middelen op de markt komen, is de kans klein dat er in de nabije toekomst een drug wordt uitgevonden die de populariteit van de traditionele middelen zal overstijgen. Dat zegt Peter van Dijk van kennisinstituut Trimbos, dat namens Nederland de gegevens over drugsgebruik levert aan het Europese drugsbureau.

'Als ik een voorzichtige inschatting maak voor de situatie over tien jaar, dan zijn het nog steeds dezelfde middelen als nu, zoals xtc en cocaïne, die de boventoon voeren, omdat die nieuwe drugs toch niet de goeie werking kennen. Het zijn slechte surrogaten van de bekende drugs en ze worden alleen maar gebruikt omdat ze buiten bepaalde wetgeving vallen.'

Euforisch
Ook onderzoeker Nabben denkt dat er voorlopig geen alternatief komt voor xtc, dat door veel gebruikers wordt gezien als 'ultiem middel' omdat het een euforische werking heeft en nauwelijks verslavend is. Toch is het niet ondenkbaar dat er – naarmate de wetenschap vordert - nog een nieuwe generatie drugs zal ontstaan.

Nabben: 'Als je als scheikundige in die moleculen zit te peuteren, kan ik me voorstellen dat het natuurlijk wel een soort heilige graal is. Dat je uiteindelijk een middel wilt ontwikkelen waar je je alleen maar prettig bij voelt zonder nadelige effecten. Ik denk dat er wel mensen zijn die het een uitdaging vinden om dat te proberen door aan die moleculenstructuren te sleutelen.'

Dan kan er een pil uitkomen zonder bijwerkingen en praktisch toepasbaar. Bijvoorbeeld om zelfvertrouwen te tanken voor een vergadering of om helemaal te kunnen ontspannen tijdens de lunchpauze. Om op terug te komen in het jaarverslag van 2015.