Kansen en obstakels voor toerisme Antarctica

Oneindige ijsvlaktes onder een strakblauwe lucht, keizerspinguïns en weddellzeehouden. Een reis naar Antarctica is een overgetelijke ervaring. Rond deze tijd begint het nieuwe toeristenseizoen. Inmiddels trekken jaarlijks zo'n vijftigduizend toeristen naar de Zuidpool. Wat tot enkele jaren geleden een kostbaar avontuur was, wordt steeds betaalbaarder. Kan het kwetsbare continent de toevloed van reizigers wel aan?

Alleen al in Nederland zijn er zo’n twintig touroperators die de avontuurlijke reiziger de vakantie van zijn leven aanbieden. Dat kost zo’n 8.000 euro per persoon, maar dan heb je ook wat: een relatief milieuvriendelijke vakantie bijvoorbeeld. Het Verdrag voor Antarctica verplicht reisorganisaties een speciale vergunning aan te vragen om het gebied met een schip aan te doen. Er moet worden voldaan aan een trits voorwaarden. Variërend van veilige afvalverwerking aan boord tot speciale luchtdichte verpakking van voedsel.

Schaalvergroting
Tot dusver hebben de poolschepen maximaal zo'n 150 toeristen aan boord. Zij mogen alleen op een beperkt aantal, vooraf aangewezen, plaatsen van boord om bijvoorbeeld pinguïns en zeehonden van dichtbij te bekijken of een spectaculaire ijswandeling te maken. Maar schaalvergroting dreigt, zegt Gert Polet, poolexpert van het Wereldnatuurfonds. Met mogelijk verstrekkende gevolgen. ‘We zien een trend van steeds grotere cruiseschepen die een vergunning krijgen en dit gebied intrekken. Als een schip met 2000 opvarenden daar in de problemen komt, is het heel moeilijk om passagiers te evacueren.

In 2007 verging de Arctic Explorer met 150 passagiers aan boord. Het was toen al een hele toer om hen weg te halen. Polet: 'Als er 2000 passagiers op vlotjes ronddrijven, zijn de poppen flink aan het dansen.' Olie en scheepswrakken zijn door de barre onstandigheden nauwelijks op te ruimen. De benodigde hulptroepen zijn dagenlang onderweg.

Er speelt een levendige discussie of de komst van dergelijke grote schepen wenselijk is. Afgezien van de risico’s zouden de massale cruisereizen weinig bijdragen aan de beleving van het unieke karakter van het gebied. De touroperators krijgen geen vergunning om mensen aan land te brengen. Opvarenden krijgen Antarctica alleen te zien als een witte ijsvlakte in de verte. Ook kweekt een cruise langs de arctische kustlijn geen gedreven pleitbezorgers voor het behoud van Antarctica.

Antarctische Costa?
Ondanks alle beschermende maatregelen wordt nauwelijks onderzoek gedaan naar de effecten van toerisme op het gebied. Terwijl de druk toeneemt, zegt Machiel Lamers van de Wageningen Universiteit, die promoveerde op de toekomst van toerisme naar Antarctica. Niet dat het continent direct uitgroeit tot een Spaanse Costa, maar de bouw van een aantal permanente guesthouses is een eerste stap. Lamers: 'Er zijn geen regels die dit uitsluiten. En er zijn activiteiten die deze richting opgaan. We moeten er wel degelijk rekening mee houden.'

Een aantal landen denkt na over maatregelen, die uiteindelijk onvermijdelijk zijn. Een verbod op de bouw van hotels, het vastleggen van de activiteiten die zijn toegestaan op land. En over maximale bezoekersaantallen. Een soort vakantiespreiding. Lamers: 'Je kunt dat doen in de vorm van bezoekersdagen die touroperators onderling mogen verhandelen. Op die manier bepalen zij wie in welk seizoen naar Antarctica mag en hoeveel mensen ze meenemen.'

Het geld dat dit systeem oplevert, kan vervolgens worden gebruikt voor onderzoek naar de milieueffecten. 'Het is niet de bedoeling om een hek rond het zuidelijke continent te zetten, maar we moeten er wel voorzichtig mee omgaan', zegt poolexpert Polet.

Beschermen
Trouwens, er zijn grotere gevaren voor het gebied dan toerisme. 'De opwarming van het klimaat op Antarctica gaat veel sneller dan elders in de wereld. Soorten als de keizerpinguïn lijden daaronder. Ze broeden op het ijs. Als dit afbreekt, raakt een halve keizerpinguïnkolonie op drift. De ouders kunnen hun jongen niet terugvinden. Die komen om door de honger.'

Voorlopig is een reis naar de Zuidpool nog zo exclusief dat de touroperators elkaar nog aanspreken op hun gedrag. Tenslotte geven ze hun klantenkring de illusie van een onverkende wildernis. Daar past een toevallige ontmoeting met andere toeristen niet bij. Laat staan rommel op het witte ijs.

Verder lezen: