De Nederlandse regering is akkoord met een politiemissie naar Afghanistan. De meeste Nederlanders moeten naar de noordelijke provincie Kunduz. Daar wordt het steeds onveiliger, maar komt dat door de Taliban? Of door falend bestuur? Aan dat laatste gaat Nederland niets doen.

Het district Chardara (Vier Valleien), in het zuiden van Kunduz, biedt een veelkleurige aanblik. In de dorpjes wonen mannen met de traditionele tulband die door de Afghaanse bevokingsgroep de Pashtun wordt gedragen of juist de pakol, de ronde pet die populair is bij etnische Tadzjieken en Uzbeken.

Tweederangs burgers
Maar Chardara is ook een haard van verzet geworden tegen de lokale overheid en haar Westerse bondgenoten. Tribale leider Asadullah Omar Khel, een Pashtun, komt zelf uit de Vier Valleien en vertelt dat zijn stamgenoten in Kunduz sinds 2001 overal buitengesloten worden, soms met grof geweld.

Nadat de geallieerden de Taliban hadden verjaagd, kregen juist Tadjieken en Uzbeken met Amerikaanse steun de macht in Kunduz. Zij wilden niks weten van hun oude Pashtun-rivalen, 'die tulbanden' die indertijd de Taliban hadden gesteund.

Verdeel en heers
Het duurde lang voordat de benadeelden in Chardara van zich lieten horen, maar in 2009 vonden de eerste grote aanslagen plaats tegen de lokale overheid en haar Duitse en Amerikaanse bondgenoten die gestationeerd zijn in Kunduz.

Dat deze verdeel- en heerstactieken tot veel meer geweld leiden dan 'de' Taliban, weten de Nederlanders al lang. In Uruzgan was het niet anders. Toen ze daar in 2006 aan hun missie begonnen, ontdekten ze al snel dat de Afghaanse regering er niet was voor de hele bevolking maar vooral voor hun eigen stam.

Politieke weg
Met steun van de Amerikaanse Special Forces ging het er in Uruzgan soms gruwelijk aan toe. Rivalen werden buitengesloten en er zijn getuigenissen over gruwelijke moorden, waarvoor de toenmalige gouverneur met gemak voor het Internationale Strafhof zou kunnen worden gedaagd.

In delen van Uruzgan is nog altijd veel geweld, maar drie dichtbevolkte gebieden zijn door Nederland voorzichtig en langs politieke weg aangepakt. De gouverneur werd ontslagen en andere groepen kregen langzaam maar zeker een plek in de nog steeds wankele overheid. Resultaat: die gebieden werden veiliger.

Schoonmaakacties
In Chardara en elders in Kunduz proberen de Afghaanse, Duitse en Amerikaanse troepen het verzet met militaire middelen uit te schakelen. Na grote operaties in 2009 en 2010, zijn ze op 1 januari opnieuw in actie gekomen, zegt een politiecommandant over de telefoon. '60 dorpen zijn schoongemaakt van de Taliban.'

Nederland zingt met zijn politietrainers in Kunduz een toontje lager vergeleken met Uruzgan. Dit keer geen zachte aanpak, compleet met lastige, politieke zoektocht naar een meer gebalanceerde overheid. In Kunduz zijn de Nederlanders geen 'lead nation' en moeten ze zich dus neerleggen bij de militaire jacht op 'de' Taliban.

Versplinterde overheid
Door Nederlandse trainers opgeleide politieagenten zullen meedoen aan deze schoonveegacties. En de politiecommandant die de grootste steunpilaar wordt voor de Nederlandse politietrainers, is zelf een voorbeeld van etnische verdeel- en heerstactiek.

Parlementariër Mohammed Awrang uit het naburige Badaghshan ziet het somber in. Hij zegt dat de overheid inmiddels totaal versplinterd is door de etnische strijd en de gevechten tussen de oude rivalen. 'Nu denkt iedereen nog alleen maar aan zichzelf en wordt het gebied leeggeroofd door allerlei groepen.'

Olie op het vuur
Militaire operaties werken als olie op het vuur, zegt tribale leider Asadullah Omar Khel. De buitengesloten stammen blijven opstandig. 'Zolang je ze alleen maar militair bestookt en opjaagt, zullen groeperingen die zich verzetten tegen de buitenlanders en de Afghaanse overheid – zoals de Taliban - altijd steun vinden in Chardara.'