Over the top afluisterpraktijken hebben uiteindelijk geleid tot de opheffing van de Britse krant met de grootste oplage, News of the World. In de jacht naar primeurs werden mobiele telefoons gehackt, niet alleen van celebs, maar ook van slachtoffers van de terreur, familieleden van omgekomen militairen en van een vermist – en naar later bleek vermoord – 13-jarig meisje. Vergeleken met hun Britse collega’s zijn Nederlandse journalisten oerbraaf.

Op het gebied van schandaalpers zijn de Britten heel wat gewend, met hyperactieve paparazzi en anderen die beroepsmatig scharrelen in het vuilnis van beroemdheden. De Nederlandse pers steekt er saai bij af. Alleen de grootste krant van Nederland, De Telegraaf, stopt veel energie in onthullingen en sensatie.

Die keurigheid is deels te wijten aan het ontbreken van machtige persbaronnen als Rupert Murdoch en Robert Maxwell, zegt mediasocioloog Peter Vasterman. 'Bij hun tabloidkranten draait het allemaal om winst en de losse verkoop.'

En dus is er behoefte aan sensationele onthullingen die de verkoopcijfers aanjagen. Dat heeft in de Britse pers geleid tot talrijke infiltratieacties en afluisteroperaties. Populair bij de lezers, tot er een grens wordt overschreden. Dan is de heilige verontwaardiging groot.

Saaie voicemails
Ook in Nederland gaat de pers wel eens te ver. Zo was er onlangs een – zeer bescheiden – afluisterschandaal toen een televisieprogramma de voicemailberichten openbaar maakte van diverse politici, onder wie premier Mark Rutte. De telefoonboodschappen ('Ik probeer het later nog wel een keer') waren overigens niet bepaald geruchtmakend.

Grote ophef ontstond vorig jaar, toen een verslaggeefster van De Telegraaf een telefonisch interview had met de 9-jarige Ruben, die als enige een vliegramp in Libië overleefde. De jongen lag zwaargewond in een Libisch ziekenhuis en wist niet dat zijn ouders en broer waren verongelukt. De verontwaardiging in Nederland was groot, en De Telegraaf bood later een soort excuus aan: 'Het spijt ons dat er onder onze lezers het gevoel is ontstaan dat De Telegraaf onzorgvuldig heeft gehandeld.'

Bloemist
Toch is De Telegraaf, vergeleken met het buitenland, echt een brave krant, zegt Harrie Nijen Twilhaar, gastdocent journalistieke ethiek én verslaggever bij De Telegraaf. 'Dit zijn de  normen: Het mag niet echt kwetsend zijn, je mag geen mensen schofferen of de grond in boren.'

Uit het begin van zijn verslaggevercarrière weet hij nog wel een voorbeeld waar hij een grens overschreed. Bij een misdrijf met dodelijke afloop nam hij contact op met uitvaartcentra, als bloemist die niet de juiste adresgegevens had. 'Ik heb toen een hele reeks uitvaartcentra in de omgeving afgebeld, tot ik in contact kwam met de familieleden die ik moest hebben. Achteraf gezien was het een leermoment.'

Nijen Twilhaar was de eerste die de ouders te spreken kreeg van Karst T., de man die in 2009 omkwam toen hij met zijn auto een aanslag op de koninklijke familie pleegde. 'Daar wordt dan heel schijnheilig over geroepen dat het allemaal sensatie is, maar het zijn toch de verhalen die mensen willen lezen. Iedereen wil weten wat voor man het was.'
 
Twitter
Maar het is niet alleen De Telegraaf die soms de grenzen opzoekt. Enkele weken geleden kwam de Evangelische Omroep onder vuur na de affaire rond een 12-jarig meisje dat tijdens een schoolreisje onverwachts van een kind beviel. Een EO-journalist zocht daarop via Twitter contact met een klasgenootje van het meisje. Ook hierover was Nederland verontwaardigd.

De opkomst van internet en sociale media heeft de journalistieke ethiek wel veranderd. Nijen Twilhaar: 'Voor ons zijn de sociale media de belangrijkste bron geworden als het gaat om het zoeken van personen.'

Vergeleken met de Britse tabloids stelt het allemaal niets voor. 'In wezen is Nederland toch een conservatief landje, met een conservatieve journalistiek. Het is hier niet zo dat we over lijken gaan en dat het ene smerige verhaal over het andere wordt gelegd. Als je het goed bekijkt, valt het hier allemaal best mee.'