Cultureel antropologe Joke Reijven werkt sinds 2005 voor Artsen zonder Grenzen en is nu project coördinator in de Democratische Republiek Congo. Ze werkt in Kitchanga in Noord-Kivu, waar Artsen zonder Grenzen medische hulp biedt, met speciale aandacht voor hulp bij ondervoeding en slachtoffers van seksueel geweld. Joke vraagt zich af waarom ze toch steeds weer kiest voor deze avontuurlijke, maar ook zware baan.

Wat is de reden van mijn vertrek, telkens weer, naar het buitenland? Goede vraag. Een die ik mezelf dikwijls stel. Vooral wanneer ik familie en vrienden mis, of een fatsoenlijke kop koffie, of onbeschaamd een zondag niks doen. Toch heb ik die drang naar het onbekende al lang, nog voordat ik me bij Artsen zonder Grenzen (AzG) aansloot. De welkomstwoorden in de bus onderweg naar de oriëntatiecursus van AzG waren  ‘Welcome to the movement’. Mijn eerste gedachte was; 'wegwezen, dit is een sekte, ik kom hier nooit meer uit'. Maar de bus reed al.

Creativiteit
Leven in het buitenland is ontzettend leerzaam. Het stelt me open voor andere culturele inzichten en prikkelt mijn creativiteit. Verzin maar eens een antwoord op een van de volgende vragen: Hebben jullie in Nederland ook fetisheurs*? Hebben Nederlanders ’t niet continu koud als ze d’r zo bijlopen? (Vraag gesteld in Bangladesh waar het imago van blanke vrouwen voornamelijk gebaseerd is op lingerieshows en illegale pornofilms) Waarom kam je je haar nooit? (Krullen zijn niet geliefd) Hoe worden koeien gemolken? Is polygamie in Nederland geaccepteerd? En leg aan een Afrikaan maar eens uit wie Sinterklaas en Zwarte Piet zijn.

Het werk hier is ook een oefening in geduld. In Ethiopië, waar AzG in het regenseizoen medicijnen en personeel met tractors vervoert, heb ik regelmatig een halve dag in een katoenveld gezeten tot het voertuig zich uit de modder wist los te maken. Een uur wachten op een afspraak met een militaire commandant, is ook doodnormaal. Tot blijkt dat hij überhaupt nooit aanwezig was.
Of, toen ik nog bij een andere niet medische organisatie werkte en er in een kano met een op sterven liggende patiënt aan mijn voeten, er halverwege de route naar de lokale gezondheidspost achter kwam dat de gezondheidskaart, zonder welke geen diensten verleend worden, nog ‘thuis’ ligt (in de hut die we drie uur geleden achter ons gelaten hebben).

Schorpioenen, slangen, malaria, emmerdouches, gebroken nachten, teveel vluchten in te kleine vliegtuigjes, gebrek aan vrijheid en privacy, bedreigende situaties, het afschuwelijke leed waarvan ik getuige ben, en aangestaard worden alsof ik me in een menselijke dierentuin bevind; de minder aantrekkelijke aspecten aan mijn werk.

Tegenslagen
Dieptepunten zijn er bijna dagelijks. Zoals afgelopen week, toen een kind voor ons kantoorterrein geraakt werd door een pantservoertuig. Ze stierf onmiddellijk. Of de nacht erna, dat hartverscheurend geschreeuw van rouwende mensen in het dorp klonk. Gewapende mannen hadden een commerciële vrachtwagen overvallen met tientallen passagiers, van wie enkelen inmiddels bezweken zijn aan hun kogelwonden. De ‘gelukkige’ overlevenden houden er op zijn minst een trauma aan over. Of een iets minder dramatische teleurstelling vanochtend, toen er weer geen stromend water was in huis.
 
Daartegenover staan de privileges die je als expat geniet. Een AzG auto met chauffeur, koks, een opgemaakt bed. Mensen die me in Nederland geen blik waardig zouden gunnen, vragen me hier om advies. Zo ontmoet ik leiders van gewapende groeperingen, civiele autoriteiten, ambassades en gisteren zelfs de directe assistent van Hillary Clinton.  Dit leven biedt me een enorme diversiteit aan unieke ontmoetingen, verantwoordelijkheden en bestemmingen. Dit alles, en de voldoening die ik voel als ik na een vermoeide missie bedenk hoeveel mensen zonder AzG’s aanwezigheid niet gehoord en verzorgd zouden zijn, is van onschatbare waarde. Net als de verbondenheid met mensen die ik weliswaar zelf wellicht niet als huisgenoot zou hebben gekozen, maar met wie ik zo intens samenleef en werk dat we een surrogaat familie worden.

Wonder
De tegenslagen wegen niet op tegen de wonderen die ik heb meegemaakt; Een jongen die in de auto bij het passeren van een bekend dorp plots begon te praten, nadat de medici maandenlang dachten dat hij doofstom was; een ongeschoolde jongen die de meest ingenieuze bewegende miniatuurversies van AzG auto’s, vliegtuigen en boorpompen maakt met behulp van wat wrakhout en batterijtjes; En recentelijk een meisje dat net weer begint te lopen en praten na verscheidene keren door verschillende daders te zijn verkracht en misbruikt.

Ik besef nu, 5 jaar later, dat mijn aanvankelijke angst volkomen terecht was; AzG is als een sekte en het lukt me telkens niet te ontkomen aan haar verslavende aantrekkingskracht.

* Traditionele geneesheren, met toegedichte spirituele of voodoo- gelijkende krachten

Joke Reijven heeft als humanitairian affairs officer gewerkt in Ethiopie en Bangladesh en sinds april 2009 werkt ze als project coördinator in de Democratische Republiek Congo.

Meer artikelen lezen voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine