Jane Goodall redt chimpansees nu met microkrediet

Vijftig jaar geleden arriveerde Jane Goodall in Gombe National Park in Tanzania voor haar onderzoek naar chimpansees. Ze groeide uit tot een van de bekendste primatendeskundigen ter wereld. Geschokt door de ecologische verwoestingen rondom het park, verliet ze begin jaren negentig het oerwoud en werd activist. Tegenwoordig redt ze de apen door middel van microkrediet.

Een kleine, tengere vrouw met grijs haar. De vermaarde chimpanseekenner is alweer 76, maar leeftijd lijkt haar niet te deren. Onvermoeibaar reist ze de wereld over om te vertellen over de successen en teleurstellingen in de strijd voor natuurbehoud. Over de ommekeer voor de bewoners in het gebied rondom het chimpanseereservaat Gombe, en over de onuitroeibare handel in bushmeat.

Ontbossing
Tanzania werd in de jaren '60 overspoeld met vluchtelingen uit toenmalig Belgisch Congo. Tien jaar later was voor iedereen zichtbaar dat de ontbossing snel ging, vertelt Goodall. De bevolkingsdruk was door een hoog geboortecijfer en nieuwe vluchtelingenstromen onvoorstelbaar hoog geworden.

'Pas toen ik begin jaren negentig over het gebied vloog, drong het tot me door dat de ontbossing buiten het park totaal was', vertelt Goodall. 'Gombe was een kleine groene oase omgeven door een kale vlakte, waar erosie en modderstromen vrij spel hadden. Alleen op de hellingen van de hele diepe ravijnen groeiden nog bomen. Zelfs de meest wanhopige boeren konden daar niet bij.'

Natuurbescherming
Het aantal chimpansees nam evenredig af. Toen de onderzoeker in 1960 arriveerde, leefden er in West- en Centraal-Afrika naar schatting twee tot drie miljoen chimpansees, in 1986 waren dat er nog maar 300.000. In van elkaar afgesloten gebieden verspreid over de regio.

Na afloop van die vliegtocht was het voor Goodall duidelijk dat de chimpansees geen enkele kans maakten als het leven van de mensen met wie zij hun leefgebied delen, niet verbeterde. De onderzoeker verliet het bos en richtte zich volledig op natuurbescherming. Dat leidde onder meer tot de oprichting van het Jane Goodall Institute TaCare (Take Care) Programme, geïnspireerd door de Tanzanianen zelf.

Natuurbehoud stond bij de dorpelingen rond Gombe niet bovenaan hun wensenlijstje. Wel voldoende voedsel, betere gezondheidszorg en onderwijs voor de kinderen. Volgens Goodall reageerde bijna iedereen hetzelfde: 'Waarom zijn jullie niet eerder gekomen?'

Zelfstandigheid
Behalve agrarische projecten en programma's rond gezondheidszorg en onderwijs, richt TaCare zich ook op de vrouwen.Met microkredieten vergroten zij hun zelfstandigheid en gebruiken die ook om mee te praten over natuurbehoud

Gertruda is wat dat betreft een prachtig voorbeeld, vindt de activiste. 'Getruda vroeg een microkrediet aan en kocht zaden om een kleine boomkwekerij op te zetten. Ze kon de boompjes verkopen en haar lening terugbetalen. Een nieuwe lening volgde om de kwekerij uit te breiden met voedselgewassen om te verkopen. Nu heeft deze vrouw een kleine goedlopende winkel en is onafhankelijk.'

U heeft Adobe Flash nodig om dit onderdeel te kunnen zien.

Microfinanciering was altijd onlosmakelijk verbonden met armoedebestrijding, maar met deze aanpak will het Jane Goodall Instituut bewijzen dat er meerdere kanten aan zitten. De microleningen van het Instituut zijn bijna allemaal succesvol. Volgens de eigen cijfers wordt ongeveer 85 procent van alle leningen bijtijds en volledig terugbetaald.

Herbebossing
Hoewel microfinanciering voor natuurbehoud betrekkelijk nieuw is, zien ook andere organisaties er nu het nut van in. Een natuurbeschermingsproject in Budongo Forest in Uganda, waar zo'n 600 chimpansees leven, maakt sinds vorig jaar ook gebruik van microkredieten. Voor het eerst. En er zijn plannen voor de Democratische Republiek Congo.

Rondom Gombe wemelt het van de kleine boomkwekerijen. Sommige boomsoorten groeien snel en zijn geschikt als brandhout. De vrouwen hoeven minder ver te lopen en het bestaande bos blijft behouden. Andere boomsoorten worden gebruikt voor herbebossing.

Een maatregel van de Tanzaniaanse overheid, die voorschrijft dat de dorpelingen tien procent van het land moeten reserveren voor natuurbehoud, was een nieuwe stap in de goede richting. Ze hebben het gebied zo ingericht dat er een groene zone rondom het park is ontstaan en twee groene corridors naar verderop gelegen gebieden waar andere groepen apen leven. Goodall: 'Twee jaar geleden keek ik uit over de heuvels die eerst volledig kaal waren. En nu stonden er tien meter hoge bomen. Alles was groen. Ik kreeg letterlijk tranen in mijn ogen. Onze aanpak werkte echt.'

Niet opgeven
Op dit moment is nog niet duidelijk of de chimpansees die corridors gaan gebruiken om in contact te komen met hun soortgenoten elders. Al zullen ze wel moeten om te overleven. 'Wij bouwen de corridors, het is aan de chimps die laatste stap te zetten.'

Ondanks behaalde successen ziet Goodall geen reden rustig aan te doen. En ze is al helemaal niet van plan de moed op te geven nu chimpansees nog steeds ernstig in hun voortbestaan worden bedreigd door de handel in bushmeat. Het vlees uit de Afrikaanse jungle van apen, slangen, krokodillen en andere bedreigde diersoorten is vooral populair in Azië, maar wordt zelfs aangetroffen in chique restaurants in de VS en Europa. 'Als je opgeeft, geef je niets om de toekomst van je kleinkinderen.'

Verder lezen: