De Wereldomroep praat met prominente Nederlanders over hun vakgebied, Nederland en de actualiteit. In het negentiende deel van de serie hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell over de gevolgen van overvoeding én ondervoeding: 'We moeten niet onze ogen sluiten voor een sluipende epidemie.'
 
Maar liefst eenderde tot de helft van de ziektegevallen in Nederland is te wijten aan een ongezonde levensstijl. De Raad voor de Volksgezondheid & Zorg schreef er in mei samen met twee andere instanties een rapport over. De uitkomsten van het onderzoek waren misschien niet verrassend. We weten immers dat roken, overmatig drankgebruik, ongezond eten en te weinig beweging niet goed voor ons zijn. Maar de harde cijfers drukken ons toch behoorlijk met de neus op de feiten. “We moeten consequent iets doen aan de bevordering van een gezonde levensstijl”, zegt Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “En niet alleen een spotje de wereld in sturen van het Voedingscentrum. Er is meer nodig.”

De wetenschapper vertelt dat de oplossingen om een gezonde levensstijl te bevorderen ingewikkeld zijn en over verschillende ministeries heen gaan. “Als je de gezondheid van kinderen wil bevorderen, dan gaat het over de inrichting van een wijk, het gaat over gezinnen, het gaat over scholen – dan gaat het dus over onderwijs, ruimtelijke ordening, verkeer en veiligheid. Het gaat over het vestigingsbeleid van fastfoodketens en snoepwinkels om de scholen. Het gaat om het aanleggen van veilige routes naar school. Zodat kinderen zonder problemen veilig naar school kunnen lopen en fietsen. In plaats van dat ze met de auto moeten worden gebracht.”

Werk en privé
Seidell (1957) wordt ook wel dieet- en gewichtswetenschapper genoemd. Op de vraag of hij buiten zijn werk ook veel aandacht heeft voor een gezonde levensstijl zegt hij dat hij daar eigenlijk niet over nadenkt. Maar ook: “Het is een manier van leven geworden. Ik let er niet zo op. Het is een soort automatische piloot. Als ik dit gebouw van de Vrije Universiteit binnen loop dan neem ik de trap en niet de lift. Dat doe ik altijd”, zegt de hoogleraar in zijn kamer op de vijfde etage. “En eten doe ik matig en gevarieerd. Ik ga me er niet aan te buiten.”

Overgewicht neemt nog steeds toe in Nederland. Volgens Seidell niet meer zo snel als tien jaar geleden. Maar het is een probleem. En niet alleen minder eten helpt. Nederlanders moeten ook gestimuleerd worden om meer te bewegen. Het rapport van de Raad voor de Volksgezondheid & Zorg spreekt zelfs over bewegingsarmoede onder jongeren.  Seidell meent dat bij scholen niet alleen gekeken worden hoe ze scoren als het gaat om de doorstroom naar het VWO, de schooluitval en de cijfers van de leerlingen. “Maar ook aan de hoeveelheid aandacht die ze besteden aan gymlessen, sport en beweging en gezonde voeding.”
Seidell vindt dat de overheid daar een punt van moet maken en een stimulerende rol moet spelen. “Zodat scholen zich geprikkeld voelen om daar iets aan te doen.”

Weg met reclame
Seidell maakt zich al jaren sterk om te voorkomen dat reclameboodschappen op tv, radio en internet zich richten op kinderen beneden de 12 jaar. En dan gaat het wat hem betreft niet alleen maar om producten die schadelijk zouden kunnen zijn voor de gezondheid van kinderen (en volwassenen). “We hebben gezien dat er een enorme commerciële druk is op kinderen als consumenten. Ze kunnen dat niet interpreteren en begrijpen. Er zijn wetten uit de 18de eeuw die ons beschermen tegen commerciële uitbuiting. In veel landen is het al verboden, een reclameboodschap die is bestemd voor kinderen.” Als voorbeeld noemt hij Engeland, Australië en een groot aantal staten in de VS. In Frankrijk zijn  reclameboodschappen over ongezonde voeding taboe voor kinderen. En in Nederland? “De overheid staat hier meer op afstand. Dat moeten de bedrijven maar onderling regelen. De samenleving vindt de overheid betuttelend en dus is de overheid terughoudend in het nemen van maatregelen die keuzes van mensen beperken. Dat is dubbel. Want wat vind je belangrijk: Lang en gezond leven!”

Heimwee
De vraag of hij ergens heimwee naar heeft, vindt hij een aparte vraag…. “Het is een beetje een ouwe mannen verhaal. De manier waarop ik in de jaren vijftig en zestig ben opgegroeid. Het was toen heel eenvoudig om naar buiten te gaan en buiten te spelen. Het is niet zo dat ik de tv en de computer niet belangrijk vind. Maar dat kinderen zo ontzettend veel zitten, vind ik wel jammer.”
 
Seidell kijkt in zijn hoedanigheid als wetenschapper overigens niet alleen naar overvoeding. Ook ondervoeding komt voor. “Alles heeft een spiegelkant.” Het gaat dan om mensen die proberen af te vallen terwijl ze heel dun zijn. Maar ook ziekte patiënten die hun eetlust verliezen. “In een vergrijzende samenleving komen over- en ondervoeding tegelijk voor.” Als gevolg van het onderzoek is er meer aandacht voor ondervoeding bij patiënten in ziekenhuizen. “De wetenschap en de praktijk worden met elkaar verboden.”

Griep en andere risico’s
Hoe kijkt een wetenschapper die zich bezighoudt met chronische ziekten aan tegen een infectieziekte zoals de griep, actueel sinds de uitbraak van de Mexicaanse griep. “Het zijn allebei bedreigingen voor onze gezondheid”, stelt hij vast. Maar wat Seidell opvalt is vooral de aandacht die de griep krijgt, terwijl de gevolgen van overgewicht amper een krantenbericht waard is. “Er overlijden misschien 100 mensen aan de griep. Maar er overlijden per jaar wel 1000, 1500 of misschien wel 2000 mensen aan hart- en vaatziekten, diabetes en andere complicaties als gevolg van overgewicht. We moeten niet onze ogen sluiten voor sluipende epidemieën.”