Mondialisering, de immigratiegolf van de jaren '70 en de toenemende invloed van de Europese Unie zijn de belangrijkste redenen waarom Nederlanders momenteel op zoek zijn naar hun nationale identiteit. Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr, kind van een Palestijnse vader en een Nederlandse moeder, mengt zich graag in het debat.

Als Dichter des Vaderlands strijkt Ramsey Nasr regelmatig mensen tegen de haren in. In zijn gedichten en opiniestukken bekritiseert hij het huidige Nederlandse kabinet en de afhankelijkheid van Geert Wilders' Partij voor de Vrijheid.

Hij vormde daardoor ook het doelwit van haatmails: 'Je bent geen Dichter des Vaderlands, maar een dichter van verraad' en 'Je bent niet echt Nederlands. Ga terug naar de zandbak waar je vandaan komt. We hebben hier geen behoefte aan vuil zoals jij.' 

Hij krijgt veel van dit soort mailtjes. Hij reageert er verrassend laconiek op en zegt dat ze te maken hebben met het gepolariseerde klimaat in Nederland. Maar hoe heeft het zover kunnen komen, dat de Dichter des Vaderlands regelmatig wordt bedreigd? 

Nederlandse waarden
Sinds de eeuwwisseling is Nederland in toenemende mate in zichzelf gekeerd, nationalistischer en anti-immigratie geworden. De politieke belichaming van deze verandering is Geert Wilders. Wilders werpt zich op als beschermheer van de Nederlandse waarden en tradities. Zo poseerde hij vorig jaar voor Veronica Magazine, verkleed als de 17e-eeuwse zeeheld Michiel de Ruyter.

Maar Ramsey Nasr vindt dat Wilders juist die Nederlandse identiteit ondermijnt. 'Een van de grote problemen in het huidige Nederland is dat we op zoek zijn naar een zuiver monoculturele identiteit. Maar die heeft nooit bestaan, dat is juist een groot goed in onze geschiedenis.'

Ook in de 17e eeuw hadden we te maken met allerlei verschillende meningen en opinies, zegt Nasr. 'Het enige waar we zeker van waren, was dat eenduidigheid niet bestond. Omdat de wereld altijd in ontwikkeling was. Nu denken we opeens dat dit land af is, willen we scherp afgebakende grenzen en een duidelijke Nederlandse identiteit.'

Maar waar komt deze wens tot - een kunstmatig gevoel van - duidelijkheid dan vandaan?

'We worden geconfronteerd met een enorme terugslag. We waren het meest vrije land ter wereld en we waren daar erg trots op. Maar nu worden we geconfronteerd met een crisis en die ondermijnt onze Nederlandse identiteit.'

Spinoza
De crisis waar Nasr op doelt, is cultureel van aard en niet te verwarren met de huidige financiële crisis. De Nederlandse samenleving vormde eeuwenlang een rijke voedingsbodem voor debat en stimuleerde dit ook, inclusief de publicatie van radicale ideeën die toen werden verspreid over heel Europa. De zeventiende-eeuwse filosoof Baruch Spinoza is daar een voorbeeld van.

'We zijn altijd een veranderingsgezind volk geweest, hebben altijd graag dingen willen bespreken, een open samenleving gehad, en we hebben mensen de vrijheid gegeven om afwijkende meningen te ventileren. Nu zijn we zo bang dat we die niet meer willen horen.'

'Tegenwoordig proberen publieke figuren in Nederland een debat te voorkomen, en willen ze afwijkende meningen het zwijgen opleggen.' Volgens Nasr maakt links Nederland zich daar evenzeer schuldig aan als rechts. 'Ons land is als een slang die in zijn eigen staart bijt.'

Gemakkelijke antwoorden
Nasr, zelf zoon van een immigrant, geeft toe dat onder meer de problemen met de integratie van de immigrantenstroom van de jaren '60 en '70 hebben geleid tot die angst. Maar er is veel meer aan de hand, zegt hij. 'En dat is minstens zo belangrijk'.

'De mondialisering, het vervagen van nationale grenzen, de toenemende 'aantasting' van de Nederlandse identiteit door de Europese Unie, en - de laatste tijd - de economische crisis. Dit alles leidt ertoe dat het Nederlandse volk zich afvraagt: Wat is onze nationale identiteit?

'We worstelen om uit te vinden wie we zijn, en daardoor zijn we gevoelig voor mensen die beloven dat ze een oplossing hebben.'

Wereldbeeld
Waarmee het gesprek opnieuw op Geert Wilders komt: 'Wilders belooft een remedie, en hoewel zijn medicijn een valse oplossing biedt - namelijk die van de exclusiviteit van de Nederlandse cultuur - is het populair dankzij de angst voor een veranderende wereld.'

Ramsey Nasrs eigen wereldbeeld kent niet zulke simpele antwoorden. In zijn wereldbeeld zijn eenvoudige antwoorden per definitie fictie.

Ramsey Nasr over Nederland: Dit land is de wraak van de voorvaderen (2009)