Sabine Verbeek-Meinhardt

Expertise

Internationaal recht

Expat expert Mr. Drs. Sabine Verbeek-Meinhardt (47) is sinds 2005 als wetenschappelijk medewerker werkzaam bij het Internationaal Juridisch Instituut (IJI) in Den Haag. Het IJI geeft advies aan advocaten, notarissen en de rechterlijke macht over internationaal privaatrecht en buitenlands recht. Sabine heeft voordien onder meer gewerkt in de advocatuur en bij De Nederlandsche Bank. Zij heeft volkenrecht en internationaal recht gestudeerd aan de Universiteit Leiden.

Meer informatie: www.iji.nl.

Stel nou, je bent als Nederlander je partner gevolgd naar het buitenland en daar loopt je huwelijk stuk. De situatie is zo onhoudbaar geworden dat een scheiding de enige oplossing lijkt. Maar waar kan dat het beste worden geregeld: in het land waar je op dat moment woont of thuis in Nederland? En voor welk land je ook kiest: wordt de echtscheiding overal erkend?

Daarnaast spelen natuurlijk ook andere vragen, zoals: welke uitgangspunten gelden bij de financiële afwikkeling, gemeenschap van goederen of niet, wat gebeurt er met de kinderen of hoe zit het met alimentatie. Een echtscheiding is altijd een ingewikkelde operatie, maar wanneer het recht van verschillende landen daarbij is betrokken, wordt het nog moeilijker. Het is dan ook niet te doen om hier alle aspecten te behandelen, wel zal in deze bijdrage kort worden ingegaan op een paar gezichtspunten die een rol kunnen spelen bij het maken van de nodige keuzes.

Echtscheiding in Nederland
Bij het maken van de afweging waar je gaat scheiden, is het goed om te weten dat het vrijwel altijd mogelijk is om in Nederland echtscheiding aan te vragen. Als niet beide partners de Nederlandse nationaliteit hebben en niet in Nederland wonen, moeten zij het er wel over eens zijn dat een Nederlandse echtscheiding zal worden aangevraagd. Aanvulling: Voor inwoners van de Europese Unie gelden wel speciale Europese regels, op grond waarvan je niet altijd bij de Nederlandse rechter terecht kunt voor een echtscheiding als een van de partners geen Nederlander is en zij niet in Nederland wonen.

Of en hoe een Nederlandse echtscheiding in het buitenland wordt erkend, is afhankelijk van het land waarom het gaat. Voor de EU-lidstaten geldt dat een Nederlandse echtscheiding zonder meer wordt erkend, maar voor andere landen kan een speciale procedure voor de rechter nodig zijn.

Ook zijn er landen waarvan het twijfelachtig is of een echtscheiding zoals wij die kennen, daar wel erkend kan worden. Dit geldt voor sommige islamitische landen, zoals bijvoorbeeld Marokko, Iran of Irak. Als erkenning van de door echtscheiding gewijzigde burgerlijke staat in zo'n land nodig is, bijvoorbeeld met het oog op een daar opnieuw te sluiten huwelijk, zal opnieuw moet worden gescheiden.

Een ''behoorlijke rechtspleging''
Omgekeerd is het zo dat een buitenlandse echtscheidingsbeschikking uit een andere EU-lidstaat uiteraard ook in Nederland wordt erkend en dat andere buitenlandse echtscheidingen onder voorwaarden in Nederland erkend kunnen worden. Daarvoor is nodig dat de beslissing is genomen door een rechter of andere instantie die in dat land bevoegd was en dat sprake was van wat onder juristen heet "een behoorlijke rechtspleging". Dat betekent vooral dat beide partijen tijdens de procedure dezelfde rechten hadden en dat beiden zijn gehoord, of daarvoor de kans gehad hebben.

Verstotingen
Een bijzondere categorie vormen de islamitische echtscheidingen die eenzijdig door de man kunnen worden uitgesproken, hier "verstotingen" genoemd. Een verstoting wordt in Nederland slechts erkend als zij is uitgesproken in een land waar verstoting een wettige vorm van huwelijksontbinding is door een man voor wie de islamitische wetgeving geldt, en de vrouw heeft ingestemd met haar verstoting of zich erbij heeft neergelegd. Vooral dit laatste zal naar onze maatstaven niet te snel mogen worden aangenomen.

Verschillende uitkomsten
Het is over het algemeen niet aan te bevelen om in twee landen een echtscheiding aan te vragen, omdat dit zowel tijdens de procedure als ook daarna tot veel extra problemen kan leiden. Dit geldt niet in de laatste plaats omdat procedures in verschillende landen tot verschillende uitkomsten kunnen leiden, bijvoorbeeld voor wat betreft het toevertrouwen van eventuele kinderen, de verdeling van het vermogen en de toekenning van alimentatie. Binnen de EU is dit probleem onderkend, zodat hierover is afgesproken dat de echtscheiding wordt behandeld door de rechter bij wie het verzoek als eerste is ingediend. Maar het blijft zo dat iedere rechter zelf beslist over zijn bevoegdheid, zodat ook bij echtscheidingsprocedures die tegelijkertijd aanhangig zijn in twee lidstaten van de Europese Unie de zaak alleen maar nog ingewikkelder wordt.

Kinderen
Het is een bijna natuurlijke neiging om na het stuklopen van een huwelijk in het buitenland de koffers te willen pakken om weer terug te keren naar vertrouwd terrein. Maar ook dat is niet altijd verstandig, zeker niet als er kinderen zijn. Als de ouders getrouwd zijn en gezamenlijke kinderen hebben, dan zijn zij samen verantwoordelijk voor alles wat de kinderen aangaat of, juridisch gezegd, hebben zij samen het gezag. Als een ouder de kinderen zonder toestemming van de andere ouder meeneemt naar het buitenland, dan is sprake van kinderontvoering. 

Kinderontvoering
Hierover bestaat een internationaal verdrag, het Kinderontvoeringsverdrag uit 1980, waarbij veel landen zijn aangesloten. De hoofdregel van het verdrag is dat de kinderen altijd eerst terug moeten naar het land van herkomst en dat pas daarna door de rechter of andere bevoegde autoriteiten van dat land wordt beslist wat verder moet gebeuren. Het is de bedoeling dat de autoriteiten van de landen die bij een geval van kinderontvoering zijn betrokken, in die geest samenwerken en Nederlandse rechters houden vrij streng vast aan deze hoofdregel. Het zonder toestemming van de partner meenemen van de kinderen naar een ander land leidt in de praktijk vaak tot een moeizaam juridisch getouwtrek waarbij verschillende instanties zich met de toch heel persoonlijke ouder-kind-relatie bemoeien.

Overigens valt op dat vooral de islamitische landen ontbreken bij de lidstaten van het Kinderontvoeringsverdrag. Dat heeft vooral te maken met het feit dat in die landen anders wordt gedacht over de verdeling van de verantwoordelijkheid over de kinderen tussen de ouders. Pas als er internationale politieke speelruimte is om te gaan praten over termen als gezag en ouderlijke verantwoordelijkheid, zal hierin misschien op termijn verandering kunnen komen.

Soepeler
Dit zijn slechts een paar aandachtspunten voor expats die in een echtscheiding verwikkeld raken. Over het algemeen kan worden gezegd dat een scheiding soepeler verloopt als beide partners het in grote lijnen met elkaar eens zijn over hoe zij uit elkaar willen gaan. Eigenlijk laat het bovenstaande zien dat dit des te meer geldt in het geval van een internationale echtscheiding.