D66 en GroenLinks hebben fel uitgehaald naar informateur en oud-premier Ruud Lubbers. D66-leider Alexander Pechtold zei in een ingelast Tweede Kamerdebat dat Lubbers een grove inschattingsfout heeft gemaakt. Hij had zijn opdracht terug moeten geven of opnieuw naar de Koningin moeten gaan toen bleek dat er geen meerderheidskabinet mogelijk was.

Volgens GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema heeft Lubbers de formatie stuurloos laten ronddobberen door VVD, PVV en CDA informele onderlinge gesprekken te laten voeren.

Zomerreces onderbroken
Het Kamerdebat over de formatie was aangevraagd door D66-voorman Pechtold, met steun van PvdA, SP en GroenLinks. Kamerleden hadden het zomerreces ervoor onderbroken.

De beoogde coalitiepartners VVD en CDA en 'gedoogpartner' PVV lieten vooraf weten dat ze het te vroeg vonden voor het debat, omdat de echte onderhandelingen nog moeten beginnen. Al waren ze niet van plan het debat te blokkeren, ze lieten weten niet te zullen reageren op vragen en opmerkingen uit de Kamer.

Schaamteloos
PvdA-leider Job Cohen viel vooral CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen aan. Cohen verweet hem met de PVV in zee te gaan, terwijl hij eerder grote bezwaren uitte tegen de politiek van Wilders. Verhagen kiest daarmee schaamteloos voor de macht. De oud-burgemeester van Amsterdam stelde verder dat het CDA de afgelopen weken een 'bizarre schonehandenredenering' heeft gehanteerd.

'Als je zulke grote politieke en rechtstatelijke bezwaren hebt dat je niet met ministers van de PVV in één kabinet wilt zitten, maar je laat je politiek wel in stand houden als kabinet door dezelfde partij, dan zeg je het één, maar je doet iets anders. Het is Jacobs stem, maar het zijn Esaus handen. Om een bord linzen. Om de macht', zei Cohen in de richting van Verhagen. Hij verwees hiermee naar de Bijbelse machtsstrijd tussen aartsvader Jacob en zijn oudere broer Esau.
   
Verhagen ontkent dat hij zijn principes verloochent. Ik vond en vind nog steeds hetzelfde, zei hij tijdens een schorsing van het debat. Verhagen vindt dat de linkse partijen spookbeelden oproepen over samenwerking met de PVV.

Weinig keus
Lubbers zelf vindt het spijtig dat hij niet naar andere varianten heeft kunnen kijken. Maar veel keus had hij niet, liet hij in het Kamerdebat over de formatie merken.
   
'Ik betreur het dat ik niet breed kon vergelijken, maar ik had het nog slechter gevonden als ik het onderzoek had teruggegeven.' Dan had iedereen toch opnieuw gepleit voor een onderzoek naar een rechts kabinet, zei Lubbers. 'Dat is een repetitie die ik de majesteit niet aan wilde doen.'

Te laat
Verder zei Lubbers dat partijen vorige week aan de bel hadden moeten trekken, als ze het er niet mee eens waren dat er gekeken werd naar een samenwerking van VVD, CDA en PVV waaronder ook een gedoogvariant viel.

De oud-premier reageerde fel op kritische vragen van vooral D66-leider Pechtold. 'Niet ik heb de opdracht op een andere manier moeten uitvoeren', zei hij tegen Pechtold. De ene na de andere fractievoorzitter wilde niet praten over andere varianten, voordat rechts onderzocht was. 'Dat is de realiteit', zei Lubbers.

Lubbers is als informateur opgevolgd door VVD-voorzitter Ivo Opstelten, die inmiddels een bezoek heeft gebracht aan de koningin. Opstelten moet onder meer onderzoeken of de partijen het eens kunnen worden over maatregelen om 18 miljard euro te bezuinigen.