'Je kunt toch ook gewoon lopen terwijl je kauwgom kauwt?' Volgens Kenneth Roth, algemeen directeur van Human Rights Watch, kan de Nederlandse regering best landen onder druk zetten over de mensenrechten en tegelijkertijd de handel met diezelfde landen aanmoedigen.

Kenneth Roth was de afgelopen week in Nederland. Hij had onder andere ontmoetingen met premier Mark Rutte en minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken. Ongeveer een jaar geleden uitte de HRW-directeur nog forse kritiek op het beleid van de toen kersverse Nederlandse regering.

Van Nederland zou je verwachten dat het zich gedroeg als voorvechter van de mensenrechten, schreef Roth toen. Maar in de praktijk schoot de regering volgens hem tekort bij het verdedigen van mensen die onder moeilijke omstandigheden vechten tegen misdadige regimes. 'Schandelijk', was zijn conclusie.

Botsende belangen
'Soms botst het verdedigen van mensenrechten met andere overheidsbelangen. Als een regering aan die andere belangen voorrang geeft, dan zou men tenminste de moed moeten hebben om dat toe te geven. In plaats van zich te verschuilen achter loze woorden en gedoemde pogingen tot samenwerking.'

Ook de bovenstaande regels uit het Jaarrapport 2011 van Human Rights Watch lijken direct gericht tot de nieuwe regering in Den Haag. Onder premier Rutte is er immers minder nadruk komen te liggen op de historische rol van Nederland als voorvechter van mensenrechten, en meer op de handelsbelangen.

Voordeel van de twijfel
Maar een jaar later blijkt Roth bereid om Rutte en Rosenthal het voordeel van de twijfel te geven. 'Wat ik interessant vond aan mijn ontmoeting', zegt hij, 'is dat ze zich in allerlei bochten wrongen om het beeld dat ik had te veranderen. Ze benadrukten de hele tijd dat ze de mensenrechten nog steeds belangrijk vinden.'

Helemaal heeft de regering de reserves van Human Rights Watch niet kunnen wegnemen. Vooral een door minister Rosenthal toegejuichte aanpak die is ontwikkeld door een Nederlandse en een Chinese professor samen, baart Roth nog altijd grote zorgen.

Receptor approach
Deze 'receptor approach' is een poging om de Westerse vooroordelen op het gebied van mensenrechten los te laten. Regeringen moeten op hun eigen manier, volgens hun eigen tradities en met hun eigen organisatiestructuren proberen om de mensenrechten te eerbiedigen.

Enerzijds definieerde de minister de aanpak als een manier om regeringen tenminste te laten doen wat ze zeggen, door ze af te rekenen op beloftes die ze zelf aandragen. Anderszijds zei hij dat regeringen hun eigen tradities moeten kunnen volgen. Maar, zegt Roth, juist die tradities staan soms haaks op de mensenrechten.

Nieuwe smoesjes
'Ik hoop', zei de HRW-directeur na afloop van de gesprekken, 'dat onze uitwisseling minister Rosenthal helpt om met een scherpte blik te kijken en de internationale regels te respecteren. In plaats van nieuwe smoesjes te bedenken om ze aan zijn laars te lappen.' De minister zelf wilde geen commentaar geven.

Ook de situatie in Nederland kwam aan bod. Roth sprak zijn zorg uit over de toenemende intolerantie in Europa in het algemeen en Nederland in het bijzonder.  Hij noemde Geert Wilders niet bij naam, maar zei wel het ironisch te vinden dat iemand zichzelf uit naam van de tolerantie intolerant gedraagt.

Tolerantie afdwingen
Als voorbeeld noemde Roth het nastreven van beleid dat niet tolerant staat tegenover de islam, met als rechtvaardiging dat de islam intolerant is tegenover homo's en vrouwenrechten. Dat is allereerst een karikatuur van de islam, vindt hij. Maar er staat ook nog iets anders op het spel.

'Je kunt geen tolerantie afdwingen met intolerant beleid. Het baart me zorgen dat dit soort politieke denkwijzen nu zo in opkomst is.'