Recensie – Opvliegers, stemmingswisselingen, nachtzweten, botpijn, geen zin in seks, huilbuien, slapeloosheid, woedeaanvallen. Een onvolledig lijstje van overgangsverschijnselen bij vrouwen van boven de veertig. Geen sexy onderwerp, net als de rest van de menopauze. Maar lachen, erover praten en hormonen helpen, volgens theatermaakster/schrijver Yvonne van den Hurk.

Met haar (luister)boek 'Hormonologen' wil Van den Hurk hetzelfde als eerder met de gelijknamige theatervoorstelling: het taboe op de menopauze te doorbreken. Het tien jaar geleden geboren idee leidde vorig jaar al tot uitverkochte theaterzalen. Terwijl het stuk opnieuw wordt opgevoerd, verschijnt haar boek over de totstandkoming er van.

Miljoen vrouwen in menopauze
Ook wie zelf al jaren opvliegers bestrijdt met het voortdurende vest-uit-vest-aan-ritueel, staat er niet bij stil dat ze tegelijkertijd ruim één miljoen lotgenoten heeft. Zoveel? Ja, zoveel, en dan zijn partners en thuiswonende kinderen die mee lijden nog niet meegeteld.

Mensen zwijgen besmuikt na het volmondig 'ja' op de lollig-bedoelde vraag 'Heb je een opvlieger?', die vaak volgt op het vestjesritueel. Dat zwijgen doorbreken en er zelfspot en humor op los te laten zijn belangrijke verdiensten van zowel voorstelling als boek.

Zoektocht naar menopauzeinformatie
Gelardeerd met de uiteindelijke theaterteksten, beschrijft Van den Hurk haar speurtocht naar de menopauze. Waar over de hormoonverandering in puberteit en zwangerschap bibliotheekplanken vol zijn geschreven, en vaak euforisch ook, krijgt het einde van de vrouwelijke vruchtbaarheid weinig aandacht. Zelfs Dick Swaabs succesboek 'Wij zijn ons brein' zwijgt over dit door de hersenen aangestuurd proces.

Dat zwijgen ligt ook aan de vrouwen zelf, blijkt uit diverse interviews. Jongere vrouwen willen niet aan 'Het zwaard van Damocles' denken of er over praten. Oudere vrouwen worden wrevelig van klagende jongere lotgenoten die er nog middenin zitten of vinden het onnodig. 'Wie maakt er nou theater over een lege eierdoos?' roept één van de geïnterviewden.

Ervaringen van bekende vrouwen
Ook onder bekende Nederlandse vrouwen zie je die tweedeling: feministische voorvrouw Hedy d’Ancona is enthousiast terwijl voormalig politica Femke Halsema zich er één keer zuinig over uit wil laten 'en daarna zwijg ik erover, net als mijn moeder en grootmoeder'.

Als boek (en 4-delige luisterboek) één ding duidelijk maken, is het dat praten veel ellende en onbegrip kan voorkomen. Zo begint de overgang lang vóór de laatste menstruatie (het officiële einde van de vruchtbare periode van een vrouw). Dat weet bijna niemand, maar verklaart een hoop schijnbare onnodige uitbarstingen.

Pleidooi voor humor
In overzichtelijke hoofdstukken (overgang en werk, overgang en partner, overgang en seks) komen alle aspecten aan bod; ook het gebruik van chemische hormonen, waar de schrijfster zich met argumenten voorstander van toont. Dat kwam in de voorstelling als 'Vrouw neem hormonen', op de wijs van de klassieker 'Mensch durf te leven'.

Van den Hurk benadrukt in het boek dat ze theatermaakster is en geen overgangsdeskundige; toch trakteert ze op leerzame verhalen van dokters, gynaecologen en overgangsconsulenten. Dat alles met veel humor en verwijzingen naar de schone kunsten: een gedicht van de Zuid-Afrikaanse Antjie Krog of een lied van cabaretière Marijke Boon.

Zou openheid helpen?
Grote verdienste van boek (en voorstelling) is dat het de overgang minder taboe maakt. Maar of een gewaarschuwde vrouw voor twee telt? Van den Hurk zelf werd ondanks haar uitgebreide kennis toch nog verrast door de menopauze.

Verder is het vast net als met andere vrouwenzaken: wie er (weinig tot) geen last van heeft (gehad), hoor je er niet over; voor anderen is er nooit informatie genoeg.

Hormonologen – Yvonne van den Hurk, uitgeverij Arbeiderspers, ISBN 978 90 295 7844 8, prijs € 16,50
Luisterboek: Rubinstein, prijs € 16,50