Er bestaat vaak onduidelijkheid over de vraag of een persoon naast de Nederlandse nationaliteit andere nationaliteiten mag hebben. In mijn praktijk worden daar veel vragen over gesteld die zich niet eenduidig laten beantwoorden.

Dubbele nationaliteit is een fenomeen waar in het politieke debat de laatste jaren veel aandacht aan is besteed. Zelfs politici met een dubbele nationaliteit werden in dit debat niet gespaard. 'Is de categorie personen met een dubbele nationaliteit wel loyaal aan Nederland? Dienen deze personen niet voor één nationaliteit te kiezen?'

Geschiedenis
Het terugdringen van meervoudige nationaliteit is niet iets van de laatste jaren. Al in de Wet op het Nederlanderschap en Ingezetenschap van 1892 werd bepaald dat het vrijwillig verkrijgen van een andere nationaliteit automatisch verlies van het Nederlanderschap betekende. Nederland is in de jaren zestig partij geworden bij het Verdrag van Straatsburg betreffende gevallen van meervoudige nationaliteit en betreffende militaire verplichtingen in geval van dubbele nationaliteit. De lidstaten bij dit Verdrag beoogden meervoudige nationaliteit verder tegen te gaan. Ook uit de Memorie van Toelichting behorend bij de Rijkswet op het Nederlanderschap 2003 blijkt dat een van de voornaamste doelstellingen van deze wet is het terugdringen van meervoudige nationaliteit.

Meervoudig staatsburgerschap
Nederland blijft vasthouden aan het uitgangspunt dat meervoudige nationaliteit zoveel mogelijk dient te worden voorkomen. Terwijl adviezen van onafhankelijke adviescommissies als de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), bepleiten dat het niet zinvol is om het hebben van meervoudige nationaliteit tegen te gaan. Ook steeds minder landen van de Europese Unie hebben een probleem met meervoudige nationaliteit. Toch ziet het er niet naar uit dat de Nederlandse regering op dit punt snel van mening zal veranderen. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat demissionair minister van Justitie, Hirsch Ballin, zich in het debat in januari 2010 redelijk genuanceerd heeft uitgelaten over dit onderwerp. 'Het voortdurend de indruk wekken dat het meervoudig staatsburgerschap een probleem in zichzelf is, klopt gewoon niet', aldus de minister.

In deze bijdrage zal ik mij richten op het ontstaan van meervoudige nationaliteit van rechtswege of door optie of naturalisatie. In een tweede bijdrage (die volgende maand zal verschijnen) zal ik ingaan op het verlies van het Nederlanderschap door het vrijwillig verkrijgen van een andere nationaliteit en de uitzonderingen daarop.

Kind geboren uit een Nederlandse ouder en een ouder van een andere nationaliteit
Een kind, geboren uit een Nederlandse vader of moeder, krijgt bij geboorte van rechtswege de Nederlandse nationaliteit. Indien één van de ouders een andere nationaliteit bezit, kan het zijn dat het kind, op basis van de nationaliteitswetgeving van het land van die andere nationaliteit, ook die andere nationaliteit verkrijgt. In dat geval heeft het pasgeboren kind een dubbele nationaliteit. Het hebben van een dubbele nationaliteit is in deze situatie geoorloofd.

Nederlander worden door naturalisatie of optie: dubbele nationaliteit toegestaan?
Een persoon die een aantal jaren in Nederland verblijft op basis van een geldige verblijfsvergunning, kan door optie of naturalisatie de Nederlandse nationaliteit verkrijgen. Daarbij gelden verschillende voorwaarden. Bij naturalisatie is één van die voorwaarden dat afstand moet worden gedaan van de oorspronkelijke nationaliteit.

Naturalisatie
Personen die de Nederlandse nationaliteit willen verkrijgen via naturalisatie dienen afstand te doen van hun oorspronkelijke nationaliteit. Er bestaat een aantal uitzonderingen op deze regel.
De meest voorkomende uitzondering is dat bij huwelijk (of geregistreerd partnerschap) met een Nederlander degene die naturaliseert zijn oorspronkelijke nationaliteit mag behouden. Ook de verzoeker om naturalisatie die in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba is geboren en daar ten tijde van zijn naturalisatie verzoek zijn hoofdverblijf heeft (dat wil zeggen een verblijfsvergunning),  mag zijn oorspronkelijke nationaliteit behouden. Datzelfde geldt voor een naturalisandus die in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba is erkend als vluchteling. De naturalisandus die voor het bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende een periode van vijf jaar toelating en hoofdverblijf heeft gehad in Nederland kan op dit moment nog steeds zijn oorspronkelijke nationaliteit behouden, maar let op: als wetsvoorstel 31 813 (waarover later meer) wordt aangenomen, komt deze uitzondering te vervallen.

Minderjarigen
Daarnaast zijn er andere situaties denkbaar waarin een beroep kan worden gedaan op de uitzondering van het afstandsvereiste. Als een naturalisandus kan aantonen dat hij een substantieel financieel nadeel zal lijden wanneer hij zijn oorspronkelijke nationaliteit moet opgeven (er is bijvoorbeeld een erfenis die niet kan worden opgestreken zonder in het bezit te zijn van de oorspronkelijke nationaliteit), hoeft hij geen afstand te doen. Ook wanneer hij aantoont dat het land van zijn oorspronkelijke nationaliteit in zijn geval niet meewerkt aan het doen van afstand, kan hij zijn oorspronkelijke nationaliteit behouden omdat afstand dan redelijkerwijs niet kan worden verlangd. Bovendien zijn er nationaliteiten die op grond van de nationaliteitswetgeving van het land nooit kunnen worden verloren, zoals de Marokkaanse of de Argentijnse nationaliteit. Indien een persoon met de Marokkaanse nationaliteit door naturalisatie de Nederlandse nationaliteit verkrijgt, zal hij nooit afstand kunnen doen van de Marokkaanse nationaliteit.
Minderjarigen kunnen nooit zelfstandig naturaliseren (een enkele uitzondering daargelaten). Zij kunnen delen in de naturalisatie van hun ouders wanneer dat specifiek wordt aangegeven in het naturalisatieverzoek. Minderjarigen behoeven nooit afstand te doen van hun oorspronkelijke nationaliteit. Dit volgt rechtstreeks uit het Europees Verdrag inzake nationaliteit.

Optie
Bij optie behoeft geen afstand te worden gedaan van de oorspronkelijke nationaliteit. In dat geval mag de nieuwe Nederlander dus een dubbele nationaliteit hebben. Er is in wetsvoorstel 31 813 tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot meervoudige nationaliteit en andere nationaliteitsrechtelijke kwesties, dat momenteel wordt behandeld in de Eerste Kamer, wel een wijziging op handen. Meerderjarigen die de Nederlandse nationaliteit willen verkrijgen door optie vanwege het feit dat zij vanaf hun vierde levensjaar legaal in Nederland hebben verbleven en op het moment van het optieverzoek nog steeds in Nederland woonachtig zijn, moeten (wanneer het wetsvoorstel wordt aangenomen) afstand doen van hun oorspronkelijke nationaliteit.

De gedachte achter deze wetswijziging is de veronderstelling dat voor deze optant geldt dat de effectieve band met Nederland het sterkst is en dat de andere nationaliteit dan ook weinig praktische betekenis heeft. Alle overige optanten kunnen hun oorspronkelijke nationaliteit behouden.

Let op:
Voor al het bovenstaande geldt dat altijd zal moet worden bekeken of het land van de andere nationaliteit dubbele nationaliteit toestaat. Het kan best zo zijn dat de Nederlandse wetgeving het toestaat om beide nationaliteiten te behouden, maar dat volgens de nationaliteitswetgeving van het land van de oorspronkelijke nationaliteit de verkrijging van de Nederlandse nationaliteit automatisch verlies van de oorspronkelijke nationaliteit oplevert.

Wetsvoorstel 31813
Wetsvoorstel 31 813 wordt momenteel behandeld in de Eerste Kamer. Zoals hierboven al vermeld beoogt dit wetsvoorstel voor één categorie optanten de invoering van de afstandsplicht. Zij kunnen dus hun oorspronkelijke nationaliteit niet behouden. Ook beoogt het wetsvoorstel schrapping van één uitzondering op het afstandsvereiste voor naturalisandi. Voor het overige betreft het wetsvoorstel geen veranderingen ten aanzien van dubbele nationaliteit.

Latente Nederlanders
Rest mij te vertellen dat ten aanzien van de latente Nederlanders (kinderen voor 1985 geboren uit een Nederlandse moeder en een niet-Nederlandse vader voor wie het mogelijk gaat worden om de Nederlandse nationaliteit te verkrijgen door optie) de leden van de Eerste Kamer tot dusverre geen kritische vragen hebben gesteld. Zoals het er nu naar uitziet, treedt de wet in of na de zomer van 2010 in werking en kunnen de latente Nederlanders alsnog via optie de Nederlandse nationaliteit verkrijgen voor henzelf (en eventueel voor hun kinderen). Zij behoeven dan geen afstand te doen van hun huidige nationaliteit. Ook voor deze groep is dubbele nationaliteit dus toegestaan.

In mijn volgende bijdrage over dubbele nationaliteit in mei a.s. zal ik ingaan op de gevolgen voor het Nederlanderschap bij het aannemen van een andere nationaliteit. 

Meer expertverhalen lezen? Abonneer je op het gratis WereldExpat Magazine