Margrete Bac

Margrete Bac-Fahner woonde als kind een paar jaar in het buitenland. Ze werkt als gespecialiseerde psychologe bij Intransit, een praktijk voor hulp- en dienstverlening aan expats en de bedrijven of organisaties die hen uitzenden. Intransit begeleidt expats voor, tijdens en na het verblijf in het buitenland met de processen die een rol spelen bij de overgang vanuit Nederland naar een andere cultuur en omgekeerd.

Daar sta je dan op Schiphol. Je familielid (kind, ouder, broer of zus) of vriend gaat weg. Nog een laatste hug, kus, zwaai en dan verdwijnen ze door de douane.

Je voelt je rot, leeg en verdrietig. De spanning van de opgelopen dagen, weken, maanden is lichamelijk voelbaar, je bent uitgeput, alsof je een marathon gelopen hebt. Toch maar proberen over te gaan tot de orde van de dag.

Transitiecurve
Wanneer expats verkassen van het ene land naar het andere land of van de ene cultuur naar de andere cultuur doorlopen ze de transitiecurve. Dit proces bestaat uit vijf fasen: betrokkenheid, losmaking, overgang, opnieuw beginnen, betrokkenheid. Het is inclusief alle verwarring en chaos, een normaal proces.

Maar wat wel eens vergeten wordt, is dat de achterblijvers door een vergelijkbaar proces gaan. Ook zij moeten groeien in de nieuwe situatie. Er is geen begrafenis, geen ritueel, maar wel een rouwproces.

Verbondenheid
Voordat de expat vertrekt, woon je met elkaar in hetzelfde land. Je hoort bij elkaar. Je ervaart (in de ideale situatie) een bepaalde mate van intimiteit, verbondenheid, gezelligheid en bevestiging. Je weet wat je aan elkaar hebt en geniet met elkaar.

En dan komt de boodschap: 'we gaan naar het buitenland'. Plotseling zit je met elkaar in een transitieproces.

Loslaten
In de losmakingsfase zijn er afscheidsfeestjes, met veel aandacht en erkenning, maar ook tegenstrijdige gevoelens. Je wilt blij zijn voor de expat, zijn vreugde delen over deze mooie kans. Tegelijk voelt je verdrietig over hoe je ze zult missen. Je voelt je ook bijna schuldig over je verdriet, omdat dat wellicht een domper zet op de vreugde.

Toch zijn deze gevoelens normaal en horen ze bij het proces van loslaten. Van belang is om deze gevoelens te erkennen en erover te communiceren: met de expat zelf en met andere familieleden en vrienden.

Manipuleren
Ontkennen van deze gevoelens, of ze verdringen, leidt later bijna altijd tot moeilijkheden, bijvoorbeeld doordat het verdriet je later toch danig in de weg gaat zitten en het de oprechte belangstelling voor de expat kan overschaduwen. Wees eerlijk en oprecht. De expat weet dan ook wat jij voelt, ervaart en denkt.

Het is niet goed om door het uiten van je gevoelens de expat te manipuleren, bijvoorbeeld door hem haar, als dat al mogelijk zou zijn, te doen afzien van vertrek. Sta open voor je eigen gevoelens en voor die van de expat. Wederzijdse acceptatie en respect biedt een goede basis voor het verdere contact.

Na het uitzwaaien …
Na het afscheid is er een overgangsperiode waarin je weer je draai moet vinden. Gevoelens van gemis, verwarring, verlatenheid, boosheid en verdriet kunnen de kop opsteken. Je maakt je wellicht ook zorgen over hoe ze het daar hebben. Mensen om je heen vinden wellicht dat je je niet aan moet stellen en maar weer ‘gewoon’ moet doen.

Dat zou je zelf ook wel willen. Maar hoe doe je dat? De mate van heftigheid kan verschillen, maar niemand ontkomt aan deze fase. Ook hier helpt het om met anderen te spreken over je gevoelens.

Opnieuw beginnen
Langzamerhand wen je aan de nieuwe situatie. Je pakt je leven weer op en ontdekt de nieuwe vormen van contact met de expat. In deze fase is het goed om vooruit te kijken, maar ook om af en toe nog eens achteruit te kijken. Hoe is het allemaal gegaan? Is er openheid geweest naar elkaar toe? En krijgen de tegengestelde gevoelens van wellicht trots en spanning en verdriet en boosheid steeds beter een plek? Worden de negatieve gevoelens minder sterk en de positieve gevoelens sterker?

Naarmate je je gevoelens kunt verwerken, komt er ook meer ruimte om te kijken naar de eventuele positieve effecten van de uitzending. Bijvoorbeeld het vernieuwde contact via moderne media, het verheugen op een vakantie daar of een verlof hier. Dit gaat niet altijd vanzelf, en het is dus zaak er bewust voor te kiezen en niet in de negatieve gevoelens te blijven hangen.

Verbondenheid
Ten slotte zijn daar rust en acceptatie. De gevoelens van gemis én genieten van het contact zijn met elkaar in een gezond evenwicht. Je bent gewend aan de situatie en je ontdekt dat je op een andere manier toch contact, intimiteit en verbondenheid met elkaar kunt ervaren. Je ontdekt dat het zelfs een verrijking kan zijn van je leven hier.

En dan komen ze op verlof…….wat een blijdschap. Het leven kent dalen en toppen.

Conflicten
Het doorlopen van het transitieproces kan bemoeilijkt worden als er grote (onuitgesproken) of kleinere conflicten zijn, het contact verbroken is, er niet gecommuniceerd kan worden met elkaar, je de uitzending (om wat voor reden dan ook) helemaal niet ziet zitten. Het is dan van belang om eventueel samen met een hulpverlener om de tafel te gaan zitten.

Besef ook dat familieleden en vrienden elk op hun eigen wijze en snelheid door dit proces gaan. Waar mogelijk kun je elkaar hierin ondersteunen en helpen. Wanneer het hele proces te lang duurt en je het gevoel hebt in een van de fasen te blijven hangen, doe je goed aan om hulp te zoeken.