Sinterklazen en Zwarte Pieten in vele kleuren en maten: op het speciale kadopapier voor 5 december is veel te zien. Jan Carel Zadoks spaarde ruim 50 jaar dergelijk papier. Nu draagt hij zijn collectie over aan de wetenschap. Al wil hij het ook weer niet te serieus nemen.

's Ochtends op 6 december wist Jan Carel Zadoks altijd wat hem te doen stond. 'Dan begon ik met de papieren glad te strijken. Gewoon met de hand. Daarna knipte ik ze bij om ze hanteerbaar te maken. En dan ging ik op zoek naar het 'rapport': het patroon dat telkens herhaald wordt in het ontwerp.'
 
'De hele decembermaand was ik dan aan het spelen, net zolang tot alles weer in de mappen zat. Dan was het weer over', vertelt de professor in het gebouw van de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.
 
Belangrijker dan kado
In het dagelijks leven was Zadoks plantenziektenkundige aan de Landbouw Universiteit van Wageningen. Inmiddels is hij met pensioen. Maar nog steeds viert hij Sinterklaas, tegenwoordig met kleinkinderen. 'Die scheuren hun pakjes altijd gewoon open. Behalve als ik zeg: dat is een nieuwe! Dan zijn ze voorzichtig. Voor mij is de verpakking inmiddels belangrijker dan het kadootje zelf.'
 
Zo’n 25 multomappen staan nu bij de Universiteit, met wel 1600 verschillende soorten inpakpapier. Zadoks heeft elk vel keurig op maat gesneden. Er zit een stickertje op met het jaartal waarin hij het kreeg en het volgnummer. In sommige jaren kreeg hij er wel 100. Uit eigen familie of via vrienden en collega's.

Maatschappelijk relevant
'Eerst bewaarde ik ze alleen maar. Tot een collega-wetenschapper vroeg wat voor ordening ik erin aanbracht.' Toen begon Zadoks de papieren pas echt te verzamelen en te ordenen. Papier met alleen een Sint, alleen een Piet of combinaties van Sint en Piet. Meerdere Pieten. Kinderen erbij of niet. Of alleen symbolen erop: de mijter, de staf, de roe, een wortel.

Zo zijn er allerlei categorieën, concludeerde de bioloog Zadoks. Ook kun je aan het papier goed zien hoe de illustratie-kunst zich ontwikkeld heeft en wat er speelde in de maatschappij. Dat waren voor de afdeling Bijzondere Collecties redenen om de verzameling op te nemen.

Naar het multi-Pietendom
Pas rond de jaren '30 kwam het Sinterklaas-pakpapier in zwang. In de collectie van Zadoks zijn nog exemplaren van bobbelig, oud papier. We zien hier nog hoe Zwarte Piet kinderen een pak slaag geeft met de roe of ze zelfs in de zak stopt om ze mee te nemen naar Spanje.

Maar in de loop van de jaren verandert het idee van de bestraffende Piet naar de wat domme grappenmaker, voor wie geen kind bang hoeft te zijn. En natuurlijk is er al lang geen sprake meer van één Zwarte Piet, maar van een heleboel. Het multi- of meer-Pietendom noemt Zadoks dit.
 
Racistische tekeningen
Op ouder papier zie je nog Zwarte Pieten met dikke lippen. Maar later waren racistische tekeningen ongewenst. Er zijn zelfs een tijdje witte Pieten op de verpakkingen afgebeeld, al heeft dat niet doorgezet.

Ook zie je begin jaren '70 Sint en Piet met een raket door de ruimte reizen. Wie droomde daar toen niet van? De successen van het Nederlands voetbal in Europa leidden ondertussen tot een heel voetbalveld vol Sinten en Pieten (in 1968 in de collectie gekomen). En de modekleuren bruin en oranje in de jaren '70 vind je eveneens terug. 'Toen mooi, nu lelijk', oordeelt Zadoks. 'Maar misschien komt het weer terug.'
 
Dwaze verzameling
Zadoks vertelt met plezier over zijn collectie. En een grapje over zijn wetenschappelijk verzameling Sinterklaaspapier kan hij goed waarderen. 'Nou ja, het is toch ridicuul. Het is een dwaze verzameling,' zegt hij zelf. Maar hij heeft er veel plezier aan beleefd.
 
Na enig aarzelen heeft hij de collectie overgedragen aan de Universiteit van Amsterdam, de universiteit waar hij zelf gestudeerd heeft. 'Ik heb er wel tegenaan gehikt, maar ik ben er klaar mee. 50 jaar is mooi.' Hij is blij dat hij weer anderhalve meter boekenkast vrij heeft. 'Kan ik lekker gebruiken voor iets anders.'