Nederlands is niet alleen de officiële taal in Nederland, maar ook in België, Suriname en op de Nederlandse Antillen. Verder is het Nederlands duidelijk in het Afrikaans te herkennen. De zon boven het Nederlandse taalgebied gaat dus vrijwel nooit onder. En boven de woordenschat al helemaal niet, want woorden uit het Nederlands zijn over de hele wereld terug te vinden in andere talen. Niet alleen door het koloniale verleden en de voormalige suprematie over de wereldzeeën, maar ook door het natuurlijke proces van het overnemen van woorden uit andere talen.

Nederlands is niet alleen de officiële taal in Nederland, maar ook in België, Suriname en op de Nederlandse Antillen. Verder is het Nederlands duidelijk in het Afrikaans te herkennen. De zon boven het Nederlandse taalgebied gaat dus vrijwel nooit onder. En boven de woordenschat al helemaal niet, want woorden uit het Nederlands zijn over de hele wereld terug te vinden in andere talen. Niet alleen door het koloniale verleden en de voormalige suprematie over de wereldzeeën, maar ook door het natuurlijke proces van het overnemen van woorden uit andere talen.

Restjes tropisch Nederlands: Indonesië
Op plaatsen in de wereld waar ooit Nederlands werd gesproken, zijn vaak nog restjes van onze taal te ontdekken: woorden waarin het Nederlands - soms in de verte - nog te herkennen is. In het Indonesisch, bijvoorbeeld, zijn ruim vijfduizend Nederlandse woorden terechtgekomen. U moet dan ook niet raar opkijken als twee Indonesiërs aan het eind van een gesprek daag tegen elkaar zeggen.

Indehoy
Ook in veel andere woorden is het Nederlands heel duidelijk te herkennen, bijvoorbeeld: asbak, finansiil, polisie, risiko, segregasi, spanduk, verplehster en wanprestasi. In andere woorden is de Nederlandse oorsprong iets minder gemakkelijk te zien, zoals in apkir ‘afkeuren', ateret ‘achterruit', golpi ‘gulp', indehoy ‘vrijen', waarin in de hooi verstopt lijkt te zitten, kakus ‘wc' (van kakhuis), kotrek ‘kurkentrekker', sopie ‘sterkedrank', dat is afgeleid van ons woord zopie ‘drank', dat wij nog gebruiken in koek-en-zopie, en trotoar ‘trottoir'. Een paar andere voorbeelden van al dan niet herkenbare Nederlandse woorden - ze worden overigens wel anders uitgesproken dan in het Nederlands:

abésé (alfabet: abc)                         
air ledeng (leidingwater)
belasting
bengkel (winkel)
degen
dopercis (doperwten)
ember (emmer)
empelop (enveloppe)
fabel
fakultas kedokteran (medische faculteit)
giro
hopagen (hoofdagent)
hutspot
jas
kansel
keker (verrekijker)
kelas (klas)
kopor (koffer)
krat
lading
listrik (elektriciteit)
matras
oma
pakansi (vakantie)
puisi (poëzie)
rebewes (rijbewijs)
rimpel
skelet
vla

Noord-Amerika
In de Verenigde Staten wordt dan wel Engels gesproken, maar het had niet veel gescheeld of de landstaal was Nederlands geweest. Toen men in de senaat stemde over de taal die in ‘het nieuwe land' als standaard zou worden gebruikt, kwam het Nederlands één stem tekort. Het Nederlands was in Noord-Amerika zo wijd verspreid, dat er zelfs indianenstammen waren die de taal leerden. In New York werd nog tot in de 19e eeuw in het Nederlands gepreekt, en in New Jersey werd tot rond 1920 Low Dutch (ook wel: Jersey-Dutch) gesproken. Een voorbeeld daarvan, in 1913 uitgesproken door een van de laatsten die de taal machtig waren: En kääd'l had twî jòngers; de êne blêv täus; de andere chöng vôrt f'n häus f'r en stât. (‘Een kerel [man] had twee jongens; de ene bleef thuis, de andere ging voort [weg] van huis voor een vermogen.')

Schrapen
Op dit moment neemt het Nederlands veel woorden uit het Engels over, maar in het verleden was dat juist andersom. Sommige van oorsprong Nederlandse woorden worden heel frequent gebruikt, zoals dollar, dat afstamt van het Nederlandse daler. Een andere bekende is Santa Claus, een verbastering van Sint-Nicolaas. En wat te denken van scrabble? Dat is in 1537 geleend van schrabbelen, van schrabben ‘schrappen, schrapen, krabben'.

Konijneneiland
Dat New York, toen nog Nieuw Amsterdam geheten, Nederlandse banden heeft, is nog terug te vinden in veel namen van straten en wijken. Harlem bijvoorbeeld is genoemd naar Haarlem, Brooklyn naar Breukelen, Bushwick naar Boswijk, Flushing naar Vlissingen, Hemstead naar Heemstede en The Bronx naar Jonas Bronk, een Nederlandse immigrant. De wereldberoemde Wall street herinnert aan de wal die de Hollanders op die plaats hadden aangelegd en Broadway aan de vroegere naam: Breede wegh. En Coney Island heet zo vanwege de vele konijnen die er waren, konijneneiland dus. Een paar andere voorbeelden van Engelse ontleningen:

apple-appel
boss-baas
brandy-brandewijn
dike (ook:dyke)-dijk
dock-dok
landscape-landschap
reef-rif
  
snack snacken (Middelnederlands voor
'met gretigheid naar iets happen')
trigger trekker
yacht jacht ('schip')
Yankee mogelijk van Jan Kees, een
dialectvariant van Jan Kaas (dus
beledigend bedoeld)

Varen, handelen en drinken
Nederlanders waren kundige zeevaarders die decennialang de toon zetten op maritiem gebied, en dat is nog te zien in andere talen, waarin nogal wat Nederlandse scheepvaarttermen terecht zijn gekomen. Ook in andere leenwoorden is de Hollandse volksaard herkenbaar; afgezien van scheepvaarttermen gaat het vooral om woorden op het gebied van de handel en van eten en drinken - en van de mogelijke gevolgen daarvan. Een paar voorbeelden op het gebied van scheepvaart, eten en drinken en van uitvindingen.

Scheepvaart
afmeren: amarrer (Frans), ammarare (Italiaans), ammarrar (Spaans)
bakboord: bâbord (Frans), babordo (Italiaans), bakboord (Russisch), babor (Spaans)
boegspriet: bowsprit (Engels), beaupré (Franse), bompresso (Italiaans), bauprés (Spaans)
kaper: Kaper (Duits), caper (Engels), capre (Frans), kaper (Russisch)
matroos: Matrose (Duits), matelot (Frans), matros (Deens, Russisch, Zweeds)
scheurbuik (of scorbutus): Skorbut (Duits) scurvy (Engels), scorbut (Frans), scorbuto (Italiaans), escorbuto (Spaans), skörbjugg (Zweeds)

De Engelsen leenden verder onder meer boei (buoy), dek (deck), jol (yawl), kielhalen (to keelhaul), kruiser (cruiser), maalstroom (maelstrom), schipper (skipper) en vracht (freight); de Fransen fok (foc) en vracht (fret), de Italianen schipper (skipper), spinnaker (spinnaker ‘bijzeil'), klipper (clipper), jol (iole) en fok (fiocco), en de Russen boeg (buj), bootsman (bocman), dieplood (diplot), jacht (jachta), jol (jal), klipper (kliper), kruiser (cruiser en krejser), schipper (skiper) en stuurboord (sjtirbort). En ook in het Japans zijn Nederlandse scheepvaarttermen te herkennen, zoals in masuto (van mast) en dekki (dek).

Leenwoorden
Een leenwoord is een woord dat een taal geleend heeft uit een andere taal. Er zijn diverse redenen voor zulke ontleningen. De belangrijkste is wel dat de eigen taal om een woord verlegen zit dat een andere taal wel heeft. Een andere belangrijke reden is prestige. Op dit moment is bijvoorbeeld het Engels een prestigieuze taal en daarom heeft het Nederlands veel recente Engelse leenwoorden. Al met al bestaat het Nederlands voor een groot deel uit woorden die van oorsprong uit andere talen komen. In de meeste gevallen zijn deze niet of nauwelijks meer als ‘vreemdtalig' herkenbaar. Uit de ons omringende talen Duits, Frans en Engels werd (en wordt) het meest geleend. Verder waren het Latijn en Grieks belangrijke leveranciers.

Leenwoorden komen soms via een omweg in het Nederlands terecht; zo komt bijvoorbeeld het woord tomaat uit het Frans (tomate), dat via het Spaans (tomate) uit het Nahuatl komt (tómatl). Het komt ook voor dat woorden worden uitgeleend en daarna weer worden teruggeleend. De Germanen leenden sop aan de Romeinen, die er suppa van maakten, en via het Franse soupe kwam het in het midden van de 19e eeuw weer terug als soep. Ook mannequin en boulevard maakten een omweg via Frankrijk: de Fransen leenden manneke en bolwerc uit het Nederlands en leenden ons die terug in het begin van 19e eeuw.

Eten en drinken
Het meest uit het Nederlands geleende woord is de jonge of oude klare: jenever dus. Als gin terug te vinden in het Deens, Duits, Engels, Frans, Indonesisch, Italiaans en Zweeds, als gini in het Fins, dzin in het Russisch, dzyn in het Pools en jin in het Japans. De Denen, Duitsers en Zweden leenden het woord ook als genever, de Engelsen als geneva, Fransen als genièvre, Indonesiërs als jénéwer en de Japanners als zeneifuru.

Brandewijn
Op een goede tweede plaats op de ranglijst van meest geleende woorden uit het Nederlands vinden we een ander distillaat: brandewijn. Dit woord is over vrijwel de hele wereld terug te vinden, namelijk als brændevin (Deens), Brantwein (Duits), brandwine (Engels), brandevin (Frans), brendi (Indonesisch, Russisch), brandy (Italiaans en Pools) en brännvin (Zweeds). Het Deens, Duits, Engels, Frans en Zweeds namen het woord ook (via het Engels?) over als brandy.

Bier
Ook bier is een aantal andere talen te vinden, bijvoorbeeld in het Frans (bière) - een taal die ook ons woord brouwen leende: brouwekin of brouquin - in het Indonesisch (bir), het Italiaans (birra), Japans (biiru of bîru) en het Koreaans (piru).
De mogelijke gevolgen van alcoholgebruik leverde het Nederlands er overigens soms gratis bij: dronkaard is in het Frans te vinden als dronquart en in het Engels als drunkard. En het Japans leende dronken: doronken. En passant gaven we de kurkentrekker als koterek aan Indonesië en als kiruku-nuki aan het Japans.

Uitvindingen
De Vlaamse chemicus Leo Hendrik Arthur Baekeland (1863-1944) vond het bakeliet uit, een kunststof dat de wereld veroverde voordat er plastic was. Het woord bakeliet is in heel wat talen terug te vinden, zoals in het Deens (bakelit), Duits (Bakelit), Engels (bakelite), Frans (bakélite), Portugees (baquelita), Russisch (bakelit) en in het Zweeds (bakelit). En wat te denken van saxofoon, het muziekinstrument van de Belgische uitvinder Antoine-Joseph Sax (1814-1894), dat in vrijwel alle talen is overgenomen. En er is nóg een van oorsprong Vlaams woord dat opgang heeft gemaakt in de wereld: beurs. De betekenis ‘handelsbeurs' stamt van het huis de Beurs in Brugge, van de familie Vander Burse. Het woord is over de aarde te vinden als børs (Deens), Börse (Duits), bourse (Frans), borsa (Italiaans), børs (Noors), birža (Russisch), burza (Tsjechisch) en als börs (Zweeds).

Klapschaats
Een vrij recente uitvinding is de klapschaats, die al direct in een aantal talen is terug te vinden. Bijvoorbeeld als Klappschlittschuh (Duits), slapskate, clapskate en klapskate (Engels, dat ook skate leende), klappskøyte (Noors) en kurappusukaatsu (Japans).