Wat dreef Adolf Eichmann en Osama bin Laden? Waren de SS'er en de terroristenleider psychisch gestoord? Of waren het uiteindelijk mensen als u en ik? Dat laatste, zegt forensisch psychiater Antoine de Kom. In zijn boek 'Het Misdadige Brein' probeert hij daders een gezicht te geven. Goed en kwaad liggen akelig dicht bij elkaar.
De Kom werkte jarenlang als forensisch psychiater bij het Pieter Baan Centrum, een observatiekliniek in Utrecht. In opdracht van de rechter analyseerde hij verdachten van soms gruwelijke misdaden. Omdat hij niet mag praten over cliënten, beschrijft hij in zijn boek de levens van beroemde en beruchte misdadigers. Hij wil begrijpen wat hen tot het kwaad gedreven heeft.
'Eigenlijk is er geen typisch misdadig brein', stelt De Kom, 'want het brein is in zijn algemeenheid in staat tot misdadige besluiten. Ieder mens is toegerust om te komen tot foute, schadelijke en verwerpelijke keuzen. Die kunnen soms strafbaar zijn.'
Stapsgewijs
De psychiater laat zien dat de keuze voor het kwaad meestal geleidelijk en stapsgewijs gaat. 'De meeste mensen hebben normen in zich opgenomen, een vermogen tot controle, waardoor het niet zo ver komt. Maar het is ook heel goed mogelijk dat volkomen normale mensen het verkeerde pad op gaan en kwalijke keuzes maken. Neem de klassieke crimineel die zich stapsgewijs in misdaadkringen begeeft en meedoet aan georganiseerde misdaad. Het is heel moeilijk om van dat pad terug te keren. Gelukkig zullen de meeste mensen die richting niet kiezen.'
Misdadigers zijn volgens De Kom niet als zodanig te herkennen. 'De meeste mensen die ik heb onderzocht, zagen er heel gewoon uit. Ze zijn niet te onderscheiden van mensen die je op straat tegenkomt.'
Een uitzondering zijn degenen die lijden aan een ernstige stoornis. De Kom meent dat die soms een bijna dierlijk voorkomen hebben.
Stoornis
Maar de meeste misdadigers hebben geen stoornis, ook al hebben ze soms de meest vreselijke dingen gedaan. 'Dat maakt het ook zo verontrustend.' Het is de taak van de psychiater erachter te komen wie achter de persoon van de misdadiger schuilt en welke motieven hij had.
De vorig jaar gedode terroristenleider Osama bin Laden is volgens De Kom 'een aandoenlijke en ontwapenende persoonlijkheid' geweest die toch verschrikkelijke dingen heeft gedaan. 'Hij dacht er de overheersing van het Westen mee te kunnen afwenden. In zijn ogen was dat nog verschrikkelijker dan geweld. Zijn woede over het Westen kwam voort uit woede over zijn machtige vader.'
De misdaden van Robert Mugabe verklaart De Kom als volgt: de dicatoriale Zimbabwaanse president is ervan overtuigd dat het land zijn eigen kind is. Maar: 'Het is lastig is om vader des vaderlands te zijn, als je zonder vader bent opgegroeid.'
De Kom praat de daden van zowel Bin Laden als Mugabe allerminst goed. Hij wil alleen verklaren hoe zij ertoe zijn gekomen. Ondanks hun ongelukkige jeugd hadden beide leiders andere keuzen kunnen maken. De meeste mensen met een ongelukkige jeugd gaan niet het verkeerde pad op. 'Maar emotionele of fysieke verwaarlozing en onbegrip kunnen wel leiden tot een agressiehuishouding en misschien zelfs een stoornis.' Bij Bin Laden en Mugabe vond hij dat laatste overigens niet.
Weerzin
Veroordelen doet de psychiater niet. Hij wil verdachten aan het praten krijgen en moet zich daarom in hen verplaatsen. Alleen zo kan hij een reconstructie maken van hun innerlijke wereld. Dat heeft wel tot gevolg dat hij zich soms bevuild voelt. Daders vertellen soms zeer expliciet wat ze gedaan hebben. 'Sommige zedendelinquenten houden niet op met praten over hun lust', zegt hij.
Gevoelens van weerzin zijn De Kom niet vreemd. Toch moet hij bij elke verdachte op zoek naar wat hem of haar menselijk maakt. Alleen zo kan hij contact maken. 'Want iemand die geen enkel raakvlak heeft met andere mensen kan wel eens verloren zijn. Die krijg je nooit meer terug.'
Daarom zijn een humanitaire houding en medeleven essentieel voor een psychiater. Er is ten slotte maar één ding belangrijker dan de misdaad, meent hij. Dat is het begrijpen van de dader.
Om die fascinatie te hebben, hoef je geen psychiater te zijn. 'Je ziet soms dat mensen die worden beschuldigd van ernstige feiten, toch weer aan het hart worden gedrukt. In die fascinatie voor misdaad zit iets van herkenning van een neiging die mensen misschien zelf ook hebben, maar waar ze niet aan toegeven.'
E-mail deze pagina
Print deze pagina
Het geeft betrouwen bij de behandeling van delinquenten in het Piete Baan Centrum dat forensisch psychiater Antoine de Kom zich baseert bij het bepalen van een gestoordheid en/of ontoerekeningsvatbaarheid op richtlijnen.
Deze richtlijnen zijn de resultante van wetenschappelijk onderzoek en ervaringsgegeven opgedaan tijdens behandelingen.Ook in sociaal wetenschappelijk onderzoek dient m.i. meer te worden gewerkt met hanteerbare, publicitair bekende beoordelingscriteria , al dan eufemistisch aangeduid als richtlijnen.Geformuleerde afspraken is ook een goede omschrijving.
Zonder richtlijnen is overigens empathie jegens delinquenten nauwelijks mogelijk.Om rechtspraak überhaupt recht te kunnen begrijpen is het lezen van het boek van De Kom , een voorwaarde.
Overigens stelt De Kom de vrije wil waarover binnen de rechtspraak veel wordt gesproken en elke rechter regelmatig tegen aan loopt, is de term gedragskeuze - de gedragskenmerken - een verstandige benaderingswijze.
Gerhard MBG Fliehe B.
Het geeft betrouwen bij de behandeling van delinquenten in het Piete Baan Centrum dat forensisch psychiater Antoine de Kom zich baseert bij het bepalen van een gestoordheid en/of ontoerekeningsvatbaarheid op richtlijnen.
Deze richtlijnen zijn de resultante van wetenschappelijk onderzoek en ervaringsgegeven opgedaan tijdens behandelingen.Ook in sociaal wetenschappelijk onderzoek dient m.i. meer te worden gewerkt met hanteerbare, publicitair bekende beoordelingscriteria , al dan eufemistisch aangeduid als richtlijnen.Geformuleerde afspraken is ook een goede omschrijving.
Zonder richtlijnen is overigens empathie jegens delinquenten nauwelijks mogelijk.Om rechtspraak überhaupt recht te kunnen begrijpen is het lezen van het boek van De Kom , een voorwaarde.
Overigens stelt De Kom de vrije wil waarover binnen de rechtspraak veel wordt gesproken en elke rechter regelmatig tegen aan loopt, is de term gedragskeuze - de gedragskenmerken - een verstandige benaderingswijze.
Gerhard MBG Fliehe B.
Het kind veranderd voortdurend van naam naargelang het tijdsbestek en daarmee de noodzaak, neem nu bij 'fascisme' dat door snotneuzen zonder geschiedkennis wordt geroepen, moeten we niet denken aan het historisch fascisme. Niet aan Hitler, of aan Mussolini. Het is een metafoor. Het staat voor een bepaalde manier van denken, politiek correct uiteraard, waarbij er alleen maar 'slecht' en 'goed' bestaat, en wat uitgegroeid is tot mythische proporties. We zouden daarbij dus net zo goed aan Stalin kunnen denken. Of aan Mao. Of aan Noord-Korea. Of aan Iran. Het is zich koesteren in een fantasieverhaal, waarbij getheoretiseerd wordt over verschillende stadia van het fascisme, en waarin dan quasi wetenschappelijk wordt gedaan over welke fase van het fascisme de opponent zich zou bevinden.
Mijn mening? Dat is pas fascisme.
Vanaf de jaren 70 schreven onze Universiteiten hun scripties vol over fascistische vrouwenonderdrukking door Westerse mannen bij vrouwenstudies. Of over het fascistische Amerikaanse imperialisme, over de fascistische multinationals, over de fascistische milieu vernietiging van het Westen en over de vele fascistische regimes, de vaak wat rechtsere regimes in de wereld.
Tegelijkertijd ontkenden velen consequent en in duizenden scripties, krantenartikelen en boeken, de zeker fascistisch te noemen fundamenten en handelen van vele linkse dictaturen, de fascistisch te noemen onderdrukking van vele volkeren door communistische en socialistische regimes en huidige fascistische elementen van het Islam imperialisme en kolonisme, de fascistische geweldadigheid, organisatiestructuur, onderdrukking, expansie en propaganda van de Islam en van veel moslimlanden.
Om een of andere reden heeft het woord fascisme een nogal negatieve klank gekregen. Op zich vreemd, want noch in nazi Duitsland, noch in de slechte jaren van Mussolini’s regime, was er sprake van fascisme. De definities van fascisme vliegen in het rond, de een nog mooier dan de ander, de meeste toegespitst op een bestaande situatie, veelal om iets of iemand een ranzig randje te geven.
Een van de kenmerken van fascisme is sterk leiderschap. Dat kan een persoon zijn, maar ook een groep, een junta, of juister nog, een bepaalde groepering, bevolkingslaag zo u wilt. Nergens staat geschreven , dat zo’n sterk regentschap slechts zaken wil doorvoeren die in het nadeel van de bevolking zijn, een sterke hand is eenvoudiger op te leggen aan een volk dat het met je eens is, dan aan een volk dat iedere stap die je neemt verkeerd vindt.
Zegt u nu eens eerlijk, hoe vaak heeft u nu, in de democratische context het gevoel dat het regime een besluit neemt waar u volmondig “hoera” op zegt? Net als ik waarschijnlijk, slechts zelden. Het is een politieke kaste, aangevuld met een zelfbenoemde elite, die de echte besluiten nemen, volksraadplegingen zijn recentelijk tot niet ter zake doende gedegradeerd, het Lissabon referendum is daarvan het ultieme bewijs. Een typisch fascistische constructie dus, ofschoon dat er bij aangemerkt mag worden dat de bovenlaag erg groot is, maar dat moet wel bij polderfascisme, iedereen moet uit de ruif kunnen vreten.
Snotneuzen zijn ongevaarlijk maar psychiaters des te meer, zeker in dienst van misdadigers die ze niet eens herkennen als deze , want zij bepalen wie goed of slecht is, uiteraard nooit de opdrachtgevers.
Nieuwe reactie inzenden