Je kunt van de Telegraaf zeggen wat je wilt, maar spraakmakend is de spreekbuis van 'Wakker Nederland' altijd wel geweest. Toch is de geschiedenis van de onstuimige krant nooit in boekvorm vastgelegd. Dat is nu veranderd na het jarenlange monnikenwerk van mediahistoricus Mariette Wolf. Vandaag verscheen 'Het geheim van de Telegraaf'.
 
Het is een dikke pil van 565 pagina's die de ontwikkeling van het concern vanaf 1893 tot nu schetst.  Wolf, voormalig directeur van het Nederlands Persmuseum, kreeg als eerste inzage in de archieven van de Telegraaf. Waarom heeft het eigenlijk zo lang geduurd voordat ze toegankelijk werden?
 
"De Telegraaf staat bekend als een gesloten bastion", legt Wolf uit. "Zeker tot begin jaren tachtig. Toen kreeg de hoofdredactie een opener karakter. Ook waren er minder controverses, de krant werd wat meer salonfähig. Ik heb geprofiteerd van die nieuwe openheid en kreeg in 2003 deze opdracht van de achterkleinzoon van Hak Holdert, de man die de krant in 1902 kocht."
 
Blinde vlekken
Toch blijven er nog wel wat blinde  vlekken in de geschiedschrijving over de Telegraaf. Dat komt voor een deel  omdat veel bekende scribenten niet bepaald trots zijn of waren op hun verleden als journalist bij de krant. Maar ook de geschiedschrijving zelf is er schuldig aan, meent Wolf.
 
"Sommige mensen zijn namelijk geassocieerd aan andere kranten of tijdschriften, terwijl ze veel meer bij de Telegraaf hebben gedaan. Een goed voorbeeld is de toneelschrijver Herman Heijermans.  De naslagwerken zeggen dat hij een jaar bij de krant heeft gewerkt, terwijl het er toch echt zeven zijn geweest. Verder wordt hij vooral in verband gebracht met NRC Handelsblad."
 
De schrijfster schetst  in het boek de ontwikkeling van een politiek vooruitstrevend nieuwsblad voor de Amsterdamse elite, gemaakt door avonturiers, tot een behoudende massakrant. Een echte spreekbuis voor de gevoelens van de gewone man of vrouw.
 
Geheim
Wat IS het Geheim van de Telegraaf, zoals de titel luidt? "Het geheim zit hem in de nieuwsbenadering. Vanaf de oprichting zit de krant erbovenop. De verslaggevers staan met hun poten in het bluswater. De mens staat altijd centraal, of het nu over sport of financiële zaken gaat", zegt Wolf.
 
Opmerkelijk is de rol van de Telegraaf in de Eerste Wereldoorlog. De Telegraaf was pro-Frans, vanwege haar francofiele eigenaar Hak Holdert. Hoofdredacteur Kick Schroeder moest enkele weken brommen in een Duitse cel en werd vervolgens de martelaar van het vrije woord.
 
In de jaren twintig volgde een ideologische omslag. De krant werd rustiger, omdat eigenaar Hak Holdert een groot landelijk dagblad voor ogen had. "De naar links afwijkende ongeleide projectielen werden geëlimineerd en daar kwamen merendeels bravere types voor terug. Heel bewust werd de middenklasse opgezocht", zegt Wolf.
 
Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak was de Telegraaf/Het Nieuws van de Dag de grootste krantencombinatie van Nederland en bijzonder trouw aan premier Colijn. De redactie zag in hem de belichaming van een sterke man die ons land hard nodig had. Deze behoudende koers werd in de jaren daarna voortgezet.
 
Bouwvakkers
In 1966 bestormden bouwvakkers en sympathiserende provo's massaal het Telegraafgebouw in Amsterdam. De krant  was voor hen het symbool van het kwade gezag, dat had gemeld dat een metselaar tijdens een protestdemonstratie om het leven was gekomen door een hartverlamming. Daar geloofden de bouwvakkers niets van.
 
Scheiding van feiten en commentaren was er al die jaren vaak nauwelijks in de berichtgeving van de Telegraaf. Mariette Wolf: "Een bewuste keuze. Tot op de dag van vandaag is dat nog steeds zo. Journalistieke onafhankelijk bestaat niet, dus je kunt  maar beter recht voor je mening uitkomen, zo wordt daar geredeneerd."
 
"Er werd soms bewust een loopje met de waarheid genomen. Het maakt wel uit over welke periode je het hebt. Vanaf begin jaren tachtig tot een paar jaar geleden was het rustig. Maar op het moment dat er campagne gevoerd wordt, tegen buitenlanders bijvoorbeeld, moet de waarheid wijken."
 
Jan Blokker schreef het bij het honderdjarig bestaan: "Geen enkele krant heeft de thermometer zo diep in de billen van de samenleving als de Telegraaf." Volgens Mariette Wolf leert de geschiedenis van de krant dat zij, ook in het digitale tijdperk, nieuwe wegen zal vinden om die thermometer aan te leggen. Bijvoorbeeld met de omroep Wakker Nederland.

Beluister het interview met Mariette Wolf: