De voltooiing van het dekolonisatieproces, of juist het begin van rekolonisatie? Het Koninkrijk der Nederlanden krijgt een nieuwe vorm. Het land 'de Nederlandse Antillen' wordt opgeheven. Ervoor in de plaats komen twee 'nieuwe' landen, Curaçao en Sint Maarten, en drie bijzondere gemeenten: Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

In de Ridderzaal in Den Haag wordt donderdag het staatkundige hervormingsproces voor de West afgerond. Op de Antillen zelf zal vrijwel niemand een traan laten om het afscheid op 10 oktober 2010 ('10-'10-'10) van de 'Nederlandse Antillen'.

De eilanden liggen weliswaar geografisch relatief dicht bij elkaar, maar hebben nooit een echte eenheid gevormd, zegt Gert Oostindie, Antillendeskundige en directeur van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden: 'De betrekkingen tussen de eilanden zijn sterk vanwege familiebanden. Maar het enige wat ze staatkundig bindt, is het feit dat ze dezelfde kolonisator hebben. Die eilanden hadden onderling het gevoel meer last van elkaar te hebben dan dat ze elkaar bijstaan.'

Autonomie
De twee grootste eilanden, Curaçao (144.000 inwoners) en Sint Maarten (39.000), worden straks nagenoeg autonome landen. Nederland neemt het grootste deel van de schulden over en houdt ook in de toekomst financieel de vinger aan de pols om te voorkomen dat de schulden weer oplopen.

Daarmee krijgen de eilanden volgens Oostindie wat ze al heel lang wilden: 'Binnen het koninkrijk blijven, maar los van de andere eilanden van de Antillen. Curaçao en Sint Maarten willen deze status, zodat ze hun eigen ontwikkeling ter hand kunnen nemen en geen zorgen hebben van de kleine eilandjes. Ze wijzen dan op Aruba, dat sinds 1986 de status aparte heeft en een goeie economische groei heeft doorgemaakt.'

Onafhankelijkheid
Toch is er met name op Curaçao lang gediscussieerd over de toekomstige staatsvorm. Was volledige onafhankelijkheid van Nederland geen betere optie? Helmin Wiels is de leider van Peublo Soberano, een Curaçaose partij die sinds kort zelfs in de regering van het eiland zit.

Wiels streeft openlijk naar volledige onafhankelijkheid voor Curaçao en heeft een duidelijke mening over de nieuwe status: '10-10-'10 is een romantisch datum, maar voor ons betekent het niks. Het is een onverantwoordelijke datum, bedacht om het persoonlijke ego van ministerpresident De Jongh-Elhage van de Nederlandse Antillen en haar handlangers op te krikken. Voor ons betekent het niks.'

Prijs van autonomie
Aan de autonomie van Curaçao en Sint Maarten zit een prijs. Bij tegenstanders van de nieuwe structuur leeft de angst dat Nederland een flinke vinger in de pap blijft houden in de financiën en waar nodig eenzijdig zal ingrijpen

Volgens Oostindie is die angst ongegrond. Hij wijst erop dat Nederland altijd al de mogelijkheid had om in te grijpen en dat dat niet veranderd is. Vanwege de nieuwe, gelijkwaardiger status van de eilanden, zal er in de toekomst juist meer plaats zijn voor overleg. Den Haag zit volgens hem helemaal niet te wachten op ingrijpen.

'Wat wel veranderd is, is dat nu veel meer in concreto is vastgelegd waar de Koninkrijksregering zich mee gaat bemoeien. Dat gaat over toezicht op de financiën, maar ook de rechtshandhaving. Het is al met al veel meer geaccepteerd om samen op te trekken.

Kleine broertjes
Voor de drie kleinere eilanden Saba, Sint Eustatius en Bonaire - samen 20.000 inwoners - zijn de gevolgen wellicht ingrijpender. De eilanden krijgen straks de status van bijzondere gemeente en vallen dan rechtstreeks onder Nederland. Saba, Sint Eustatius en Bonaire hadden volgens Oostindie binnen de Antillen altijd het idee de kleine broertjes van het gezin te zijn, die altijd tekort werden gedaan door de grote broer Curaçao. Qua levensstandaard, functioneren van de rechtsstaat en het politieke systeem gaan die kleine eilanden erop vooruit, denkt Oostindie.

Homohuwelijk
Aan de andere kant zullen de drie eilanden zich in de toekomst nadrukkelijker moeten onderwerpen aan Nederlandse wetgeving. En daarin zijn voor de conservatieve, christelijke eilanden zeer omstreden kwesties geregeld als abortus, het homohuwelijk en euthanasie.

Volgens Oostindie is er geen ontkomen aan. 'Het eerste homohuwelijk op een van de eilanden bijvoorbeeld is binnen een paar jaar heel goed mogelijk.