Bankieren volgens Calvijn

• Kredieten mogen alleen verstrekt worden met als doel om te investeren, niet als consumentenkrediet aan de armen
• Degene die het krediet ontvangt moet voldoende geld kunnen verdienen om het krediet terug te betalen, anders is er sprak van woeker
• Hou als bankier bij het verstrekken van krediet altijd het algemeen belang in de gaten
• Het verstrekken van een krediet moet aan strenge eisen voldoen die door de overheid worden gecontroleerd. Zo moet de hoogte van de rente beperkt zijn
• Behandel de ander zoals je zelf behandeld wilt worden. Verstrek geen kapitaal onder condities die jezelf ook niet zou accepteren.

 

Had bankieren à la Calvijn de kredietcrisis kunnen voorkomen of is de schraperige calvinistische cultuur er juist debet aan? De Geneefse reformator drukte een belangrijke stempel op het Nederlandse religieuze leven en de cultuur. Maar hij had ook een visie op de economie die bepalend is geweest voor ons kapitalistische systeem.

Volgens de Duitse Socioloog Max Weber heeft het calvinisme een belangrijke stempel op de westerse economie gedrukt. De belangrijke waarde die Calvijn toekende aan het uitoefenen van een beroep, het woekeren met talenten, spaarzaamheid, het rationeel en sober leven, zouden volgens Weber een gunstig klimaat hebben geschapen voor het opkomend kapitalisme.

Voorbeschikking
Daarbij kwam nog de predestinatieleer van Calvijn. Door de goddelijke voorbeschikking ligt vooraf vast wie er wordt uitverkoren. Wie hard werkte en daarbij succes had, kon dat zien als een teken dat de schepper het goede met hem voorhad.

Volgens Johan Graafland, hoogleraar Ondernemen, Economie en Ethiek aan de Universiteit van Tilburg zijn het vooral de volgelingen van Calvijn geweest die bepalend zijn voor die laatste visie. Ze zijn vooral in Amerika te vinden onder de puriteinen. Geloof, hard werken en een drang naar succes gaan daar hand in hand: "Sommige puriteinse theologen betoogden dat het een christelijk roeping was om heel veel geld te verdienen. Dat zie je nog steeds terug in het economische model van de winst- en aandeelhoudersmaximalisatie. Dat zie je in Europa veel minder."

Bijbels verbod op rente
Maar volgens Graafland is Calvijns grootste verdienste geweest dat hij het middeleeuwse renteverbod op heeft gegeven. Door het afschaffen van het renteverbod ging Calvijn in tegen het Oude Testament, waarin dat verbod voorkomt. Graafland: "Volgens Calvijn had dát er mee te maken dat in die situatie rente werd gevraagd aan arme mensen die het geld hard nodig hadden om van te leven. De woekerrente die ze moesten betalen konden ze vaak niet opbrengen. Gevolg was dat ze dieper en dieper in de schulden kwamen en zichzelf uiteindelijk moesten verkopen als slaaf.

Maar, vroeg Calvijn zich af, waarom zou je geen vergoeding in de vorm van rente mogen vragen aan iemand die winst maakt met jouw kapitaal en dat gebruikt om te investeren in nieuwe ondernemingen?

Door de bijbelse teksten anders uit te leggen maakte Calvijn volgens Graafland de weg vrij voor een economisch systeem dat veel beter past bij de Renaissance met z’n opkomende handel en vrije markt economie, dan bij de middeleeuwse, agrarische samenleving.

Kredietcrisis en DSB
De voorwaarden die Calvijn aan het geven van rente stelt zijn nog steeds actueel, meent Graafland: "Een van de oorzaken van de kredietcrisis zijn die risicovolle hypotheken die te hoog en te positief gewaardeerd werden. De mensen die dat deden hadden daar belang bij omdat ze daar een bonus voor kregen. Daarnaast hebben banken volgens Graafland te risicovol belegd met het geld van spaarders. "Als ze zelf spaarder zouden zijn geweest zouden ze graag gezien hebben dat er wat voorzichtiger met hun kapitaal zou zijn om gesprongen."

Ook het DSB-debacle had niet hoeven plaats te vinden als Dirk Scheringa kennis had genomen van Calvijns principes. Graafland: "Bij de DSB is geld verdiend door klanten heel bewust slecht te informeren en met hoge financiële lasten op te zadelen. Dat is zeer in strijd met de gouden regel die Calvijn toepast in de economie: behandel de ander zoals je zelf behandeld zou willen worden."