Tijdens de uitreiking van de Nobelprijs voor de Vrede in 2010 bleef hij leeg, de stoel van de Chinese mensenrechtenactivist Liu Xiaobo. Vandaag verschijnt 'Ik heb geen vijanden, ik ken geen haat', de eerste Nederlandse vertaling van geschriften en poëzie van Liu Xiaobo. Een belangrijke gebeurtenis, vindt auteur Arnon Grunberg. Zijn Chinese collega zit nog altijd achter de tralies.

'Ik heb geen vijanden, ik ken geen haat' bevat teksten over politiek, de Olympische Spelen, Chinese cultuur, kinderarbeid; allemaal geschreven voordat Liu Xiaobo in 2008 werd gearresteerd. Maar er staan ook gedichten in het boek en een vertaling van het manifest Charta 08. Daarin roepen Liu en anderen op tot meer democratie in China. Het kwam hem op 11 jaar gevangenisstraf te staan.  

Arnon Grunberg sprak onlangs in zijn Volkskrant-column zijn verbazing uit over de afnemende aandacht voor Chinese schrijvers in Nederland. Afgelopen najaar werd er nog fel gediscussieerd over het bezoek van Nederlanders schrijvers aan een grote boekenbeurs in Peking. De Nederlandse schrijvers en uitgevers wilden de Chinese markt niet boycotten en hoopten op een dialoog met Chinese auteurs. Mensenrechtenorganisaties in Nederland vonden dit naïef en opportunistisch.
 
Grijze zone
Grunberg vraagt zich af wat hij had gedaan als hij was uitgenodigd. 'Maar op het moment dat je erheen gaat, moet je beseffen dat je je in een grijze zone bevindt, waarin je eerder bijdraagt aan de steun voor het regime dan voor de schrijvers die daar vervolgd worden', aldus de schrijver vanuit zijn woonplaats New York.
 
De publicatie van werk van Liu Xiaobo in Nederland noemt hij een zinvolle en logische stap. 'Een Nobelprijs is een grote eer. Op het moment dat een dissident in de gevangenis wordt gestopt, wil de staat dat de rest van de wereld over hem zwijgt. Aandacht voor dergelijke geëerde schrijvers die in China in de gevangenis zitten, is voor de Chinese overheid onprettig. Dat is, wellicht, het begin van ander beleid', hoopt Grunberg.
 
Vrijheid
Hoe het is om als schrijver vervolgd te worden, kan Grunberg zich moeilijk voorstellen. 'Ik woon en werk in het westen, waar literatuur een vrijplaats is. Politieke uitspraken zou ik niet in een roman doen. Daarvoor zou ik pamfletten of een column schrijven of de politiek in gaan. Maar waar de vrijheid van de schrijver niet evident is, kan ik me andere keuzes zeer goed voorstellen.'
 
De afgelopen jaren heeft Grunberg veel gereisd, onder andere naar Afghanistan en Irak. Schrijvers en kunstenaars hebben ook daar niet de vrijheid die Grunberg in het westen ervaart. 'Het is onvergelijkbaar, ook omdat bij ons een redelijk trouw lezerspubliek is. Niet alleen de vrijheid voor de kunstenaar is in het geding. Op het moment dat je van alle kanten bedreigd wordt en het al bijna te grote opgave is om in je levensonderhoud te voorzien, kopen mensen bijna geen boeken.'
 
Verrijking
De succesvolle schrijver Grunberg vond zijn positie te comfortabel. 'Ik wilde niet van festival naar festival reizen, en van boekhandel naar boekhandel. De reden voor mijn reizen naar landen als Irak en Afghanistan was niet alleen journalistieke projecten. Ik ging ook omdat ik mijn romans wil verrijken met ervaringen die ik in mijn directe omgeving niet op kon doen.'
 
Liu Xiaobo, 'Ik heb geen vijanden, ik ken geen haat', uitgeverij De Geus