Bouwputten en een economische crisis? De Nederlandse musea hebben er geen last van. De 55 belangrijkste musea hebben in 2009 wederom meer bezoekers getrokken: ruim 11 miljoen. Er waren minder buitenlandse toeristen, maar er kwamen meer Nederlanders. Terwijl belangrijke musea gesloten zijn, blijkt het aanbod van de andere musea een goed alternatief. 

Telkens weer bovenaan in de top-55 staat het Van Gogh Museum in Amsterdam, op grote afstand van de rest. Op 31 december zal de teller op circa 1.450.000 bezoekers staan. Het Rijksmuseum in Amsterdam komt op zo’n 870.000, ondanks het feit dat het museum al jaren in de steigers staat en momenteel maar een kleine tentoonstelling heeft. De meesterwerken blijven bezoekers trekken.  

Het nieuwe museum Hermitage Amsterdam – gelieerd aan de beroemde Hermitage in St. Petersburg - heeft direct al 630.000 bezoekers getrokken. Maar het kleine Anne Frank Huis komt zelfs op 990.000. Met deze vier musea staat Amsterdam dus nog steeds bovenaan, dankzij Rembrandt, Van Gogh, Anne Frank en tsaar Peter.  

Continue plaag  
Renovaties of zelfs nieuwbouw zijn een continue plaag voor de museumbezoeker, zeker als deze van ver komt. Nog steeds staan de bouwkranen en betonmolens langs het Museumplein bij het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum. De nieuwbouw en renovatie van beide musea lopen jaren uit. En verderop in de stad is het Scheepvaartmuseum ook al dicht.

In Den Bosch en Groningen gaan het komende jaar de provinciale musea op de schop en tot slot krijgt ook het beroemde Mauritshuis in Den Haag een nieuwe vleugel. Houdt dit dan nooit op, verzucht de museumliefhebber? En wie verzekert ons dat deze renovaties het budget niet overschrijden?

Publiekstrekkers
De grote publiekstrekker van 2009 was de expositie in het Van Gogh Museum over ‘Van Gogh en de kleuren van de nacht’: een half miljoen bezoekers. Er komen nog steeds veel buitenlanders naar dit Museum, ook al is het aantal buitenlandse toeristen in Nederland dit jaar met drie à vijf procent afgenomen. Vanuit de buurlanden is het bezoek weliswaar gestegen, maar uit verre landen zijn er duidelijk minder reizigers. De economische crisis is hiervan de oorzaak. 

Dat het totale aantal museumbezoeken in 2009 toch is gestegen, komt door diezelfde crisis. De Nederlanders zelf zijn vaker naar een museum gegaan, vooral omdat ze vaker in eigen land op vakantie gingen. Zelfs een ‘duur’ museum kost nog altijd minder dan een pretpark of een dineetje. Musea zijn bovendien niet meer zo saai als vroeger. 

Vernieuwen 
De Nederlandse musea zijn constant bezig zich te vernieuwen. Museum Het Oude Raadhuis in Urk – de meeste Nederlanders weten niet eens van het bestaan - gebruikt bijvoorbeeld mobiele telefoons met camera om informatie door te geven aan de bezoekers. Het is een van de vele musea die met gebruik van moderne, interactieve communicatie-middelen de jongere doelgroep willen lokken. 

Het Stedelijk Museum Amsterdam gaat dat ook doen, als het in 2011 hopelijk weer open gaat. En ook het Rijksmuseum bereidt zich voor op een nieuwe manier van exposeren: kunst en historische voorwerpen vertellen samen het verhaal van Nederland.  

Regio
Het Singer Museum in Laren heeft dit jaar een groot succesnummer, waarmee het aantal bezoekers is gestegen van 117.00 in 2008 tot ruim 140.000 dit jaar. De traditionele tentoonstelling van schilder Anton Mauve trekt veel mensen, evenals naar het Teylers Museum in Haarlem waar Mauve gelijktijdig wordt getoond. Het zijn traditionele tentoonstellingen, waarvoor de musea gelukkig nog extra fondsen hebben gekregen. Zo zijn er meer regionale musea die af en toe een klapper maken.

Subsidies
Veel musea in het buitenland hebben een zware tijd achter de rug. Door de crisis moesten ze interen op hun reserves en liepen donaties en sponsorgelden terug. Maar in Nederland draaien musea nog altijd voor het grootste deel op subsidies: gemiddeld 73 procent van hun budget. De entreegelden leveren circa 13 procent op.

De overige inkomsten komen van museumwinkels, sponsors en donateurs, waarbij de Bankgiro Loterij de belangrijkste donateur is. Alleen een paar van de grootste musea leunen zwaarder op sponsors. Het bedrijfsleven speelt dus maar een beperkte rol. 

Zolang de politiek niet besluit tot bezuinigen, lijken de musea de dans te ontspringen. Ze moeten wel blijven vernieuwen en meer eigen inkomsten gaan verwerven, eist de politiek, maar dat leidt nog niet tot bedreigende situaties. 

Concurrentie
Maar als straks het Rijksmuseum, het Stedelijk Museum en het Scheepvaartmuseum weer opengaan, zullen de andere 700 musea dat dan merken? Beleidsmakers gaan uit van een aanzuigende werking: toeristen komen niet voor een enkel museum, maar voor meerdere tegelijk. 

Maar de angst lijkt wel gegrond dat de kleinere musea het dan moeilijker krijgen, omdat ze de concurrentie niet meer aankunnen. Nog een paar jaar wachten tot die grote musea open zijn en de crisis voorbij is. Dan weten we het.

Cijfers over het museumbezoek in 2009 bij de Nederlandse Museumvereniging.

Link naar artikel over promotiecampagne musea: Holland Art Cities