Honderden doden, kapotte huizen en massale evacuaties. Overstromingsrampen treffen jaarlijks een of meer landen. Thailand en Centraal-Amerika zijn nu aan de beurt, maar ze zullen niet de laatste zijn, meent crisisexpert Eelco Dykstra. Er is een hele industrie rond preventie, maar voor de gevolgen is veel minder aandacht.

Overstromingen zullen zeker ter sprake komen tijdens de Internationale Waterweek die vanaf 29 oktober in Amsterdam wordt gehouden. Voormalig hoogleraar crisisbestrijding aan de George Washington University Eelco Dykstra merkt dat bij zulke gelegenheden wel wordt nagedacht over de risico’s, maar met te weinig realiteitszin. 'De optiek is: alles is maakbaar.'

Maar niet alle rampen zijn te voorspellen, ook al laten ingewikkelde statistische berekeningen zien dat een grote overstroming maar eens in de honderd jaar plaatsvindt.

Overleven
'Maar die overstroming kan ook morgen plaatsvinden', meent Dykstra. Daarom moet er meer ingespeeld worden op de gevolgen van zo’n ramp. 'Dat is de totale ineenstorting van de infrastructuur, transport, energie, communicatie, water, voedsel en gezondheidszorg. Als dat systeem onderuit gaat, heeft iedereen een probleem. Dan begint de strijd om te overleven.'

Overheden kunnen die opeenvolging van ellende voorkomen door eerlijk te zijn tegenover de bevolking. 'Zij kunnen aangeven in welke mate ze bescherming of hulp bieden en waar de bevolking zelf moet handelen. Maar dat gebeurt vaak niet.'

Vooral Nederland heeft een reputatie op het gebied van grote waterbeheersingsprojecten. 'Er is een hele industrie rondom preventie en voorkoming van waterrampen. Dat is waardevol, maar dat is alleen de voorkant.' De achterkant is het gevolg van overstromingen op de bevolking. Dykstra waarschuwt nogmaals: 'Ga niet pretenderen dat je honderd procent bescherming kan bieden, want de ervaring leert dat dit niet lukt.'

Economie
De crisisexpert zou liever zien dat er gelijktijdig aan preventie en gevolg wordt gewerkt. Maar Han Vrijling, hoogleraar waterbouwkunde aan de TU Delft, denkt dat dit onmogelijk is: de keuzen die gemaakt worden zijn namelijk vooral economisch. Het is het een of het ander, dat is een wereldwijd principe.

Vrijling adviseert de Vietnamese regering over de aanpak van de overstromingsproblematiek. Daarbij moet het land prioriteiten bepalen. 'Vietnam is een van de landen die een overgang maken van een rurale naar een industriële samenleving. Ze zijn erop ingesteld dat de dijken eens in de zoveel jaar doorbreken. Tegen overstroming is dan bijna niets te doen. Pas als landen zoals Vietnam of Thailand rijker worden, kunnen ze investeren in preventie. Bijvoorbeeld door dijken aan te leggen. Maar dat gaat stapsgewijs.'

Praktische oplossing
Thailand, Vietnam, maar ook landen in Centraal-Amerika kunnen zich meestal niet veroorloven meteen alle problemen aan te pakken en het land overstromingsvrij te maken. Daarom adviseert Vrijling Vietnam om alleen gebieden die waardevol zijn goed te beschermen.
 
Meestal krijgen steden of industriegebieden dan de bescherming van dijken en gemalen. De landbouwgronden gelden als overloopgebied, stelt Vrijling. Een praktische oplossing, uit nood geboren. 'De rest laten we even zoals het is.'