Wie de Vereenigde Oostindische Compagnie noemt, denkt meestal eerst aan Nederlands-Indië en dan misschien aan China en Japan. Maar de eerste contacten in Azië legde de VOC in India. Langs de hele kustlijn van Surat tot Calcutta zijn Nederlandse overblijfselen uit de 17de en 18de eeuw te vinden. De Fries Bauke van der Pol heeft er zijn specialiteit van gemaakt.

‘Cochin, het tegenwoordige Kochi, was de VOC-hoofdplaats aan de Indiase westkust. Je ziet er nog altijd Nederlandse straatnamen zoals Leliestraat, Prinsestraat, Rozenstraat en ook de Peterseliestraat. Belangstellenden die ik meeneem op de Dutch Heritage Walks die ik organiseer vragen me dan: Doctor Pol, who was Peter Salie? Ik vertel ze dan dat het om parsley gaat.’

Reisgids
Aan het woord is cultureel antropoloog Bauke van der Pol (1952). Hij is gek op India en heeft ruim 35 jaar aan kennis en ervaring in het land. Deze maand verschijnt zijn boek De VOC in India, een reis langs Nederlands erfgoed in Gujarat, Malabar, Coromandel en Bengalen (Uitgeversmaatschappij Walburg Pers). Het mooi geïllustreerde werk staat vol wetenswaardigheden over het Nederlandse erfgoed in India. Het boek leest als een reisgids. Uiteraard heeft Van der Pol de routes zelf afgelegd en veel feiten en anekdotes verzameld.

Op een begraafplaats in Cochin kwam hij bijvoorbeeld de Nederlandse naam Hendriks tegen. Na enig speurwerk bleken er zelfs nog nazaten in de buurt te wonen die wisten dat hun verre stamvader ooit uit Nederland was gekomen.

Pakhuizen
Nederland heeft dan ook een geschiedenis van bijna tweehonderd jaar in het land. De Compagnie was van 1604 tot 1795 actief in India. De Nederlanders veroverden de forten van het Portugese handelsimperium en werden op hun beurt verdreven door de Britten. De Nederlandse aanwezigheid in India is terug te vinden in vestigingen, buitenhuizen, pakhuizen en factorijen. Maar ook blijken oude stoeptegels soms nog van Nederlandse makelij te zijn, vaak zonder dat de buurtbewoners het zelf weten.

Kleurecht
Ook in Nederland zijn er objecten die herinneren aan de VOC-tijd in India. Bauke van der Pol hoeft er zijn provincie Fryslân niet voor te verlaten. In het Museum Hindeloopen wijst hij feilloos de klederdracht aan die is gemaakt van stoffen die via Amsterdam uit India kwamen: ‘De Madrasruit waarvan die rok is gemaakt komt van de oostkust van India. De stoffen die daar vandaan kwamen waren zeer gewild. Het verkoopargument toen was dat ze ‘kleurecht’ waren. Beter dan de stoffen uit Indonesië.’

Expats avant la lettre
In zijn boek vergeet Van der Pol het leven van de gewone Nederlander in India niet. De mensen die voor de VOC werkten kun je met enige fantasie beschouwen als expats avant la lettre. Van der Pol: ‘Mensen hadden soms een contract voor een paar jaar, maar als ze promotie maakten dan bleven ze langer. Ze trouwden vaak met vrouwen van Portugese afkomst. Die moesten dan uiteraard eerst protestant worden. Het gros van de mensen had een gewoon beroep: soldaat, timmerman of matroos. Ook dat zie je weer terug in de straatnamen. De Burgerstraat bijvoorbeeld.‘

Sari
Dat zelfs vandaag de Indiase invloed uit de VOC-tijd niet helemaal is verdwenen bewijst een wandeling door Hindeloopen. Je moet natuurlijk wel weten waar je moet kijken. Cultureel antropoloog Bauke van der Pol staat stil bij een stoffenwinkel: ‘Kijk, hier verkopen ze stoffen met dezelfde motieven die je in het museum ziet. Het ruitmotief en het bladmotief in blauw en rood. Ze worden nu machinaal in Frankrijk en Zwitserland gemaakt, maar ze zouden zo uit India kunnen komen. Het is die typische stijl van de Coromandelkust. Je kunt er zo een sari van maken.’