Zelfs op duizenden kilometers afstand krijgen Nederlanders de elfstedenkoorts. Op sommige plaatsen staan de koffers al klaar voor de reis naar Friesland. Want ook onder expats zijn leden van de Elfstedenvereniging.

‘Bent u van de Wereldomroep? Dan wil ik effe zeggen dat ik dankzij jullie net op tijd vanuit Nepal in Ljouwert ben gekomen.’ Erik Nijlandt sprak onze verslaggever op het ijs in januari 1997 aan. Hij werkte als ontwikkelingswerker in Nepal en had 24 uur daarvoor op zijn kortegolf-wereldontvanger gehoord dat de Elfstedentocht doorging. Dat was op het nippertje.

Elizabeth de Vries reageert deze week op onze Facebook-oproep aan expatschaatsers. ‘Hier geen 11stedentochtrijder maar wel een Fries in India, wij wachten in spanning af en ALS de verlossende woorden daar zijn, maken we de lange reis naar Friesland!!!’

Kriebelen
Maar er zijn ook expats mét startbewijs. Gerard de Graaf in Limassol, Cyprus werd lid van de Elfstedenvereniging vlak na de tocht in 1997. Hij was bij die laatste tocht net geen 18 en hij mocht daarom nog niet meedoen. Dit jaar is de Fries ingeloot.

Nu gaat het ‘kriebelen’, zegt hij over de telefoon. ‘Er zijn een paar dingen waarvoor ik terug ga naar Nederland of naar Friesland. De Elfstedentocht is daar een van. In ‘85 en ‘86 stond ik al als kleine jongen langs de kant. Het is uniek wat daar gebeurt.’

Gerard heeft nog geen vliegticket, maar hij staat paraat. ‘Als het niet anders kan, vlieg ik wel waar ik kan komen. Vanaf daar pak ik dan wel een huurauto.’

Joepie!
‘Met Tonny!’ klinkt het fris aan de telefoon, ondanks het vroege uur in het Canadese Calgary. De bekende schaatskampioene Tonny de Jong was al om 5 uur wakker, vertelt ze. ‘Ik ben zenuwachtig. Ik kon er niet goed van slapen. Het is echt een elfstedenkoorts.’

‘In 1997 had ik kans het EK te winnen –wat ook lukte- dus ik kon niet meedoen. Sindsdien is er geen tocht meer geweest. Ik heb vanmorgen om zes uur vernomen, dat ik een startbewijs heb ontvangen. Dus: joepie!’

Sowieso zou Tonny naar Nederland komen, maar ze heeft haar reis met een halve week vervroegd. Vrijdagochtend landt ze op Schiphol.

Als kind al heeft Tonny veel tochten geschaatst op natuurijs. In haar familie zijn er veel die ook die ene tocht hebben afgelegd. ‘Mijn vader heeft hem geschaatst. Het gaat terug toch 1890 van mijn beppes kant –mijn Friese oma-, dat zeven broers hem hebben gereden.’

Voorbereiding
Tonny is in oktober weer begonnen met schaatsen. ‘Zeker een keer in de week wat geschaatst en een beetje gefietst en gelopen. Precies genoeg voor een Elfstedentocht, het gaat toch op karakter,’ lacht ze.

In Canada is schaatsen gewoon, maar op Cyprus is het een stuk moeilijker om je voor te bereiden. ‘Schaatsen zit er gewoon niet in hier. We hebben een kunstijsbaantje met een diameter van 25 meter, denk ik,’ zegt Gerard de Graaf in Limassol. ‘In mijn geval blijft het bij hardlopen en droogtrainoefeningen. Schaatsoefeningen op het droge.’

Maar als het doorgaat, heeft Gerard zo’n 48 uur om te wennen aan het temperatuurverschil. Zijn uitrusting ligt bij zijn ouders in Friesland. ‘Mijn vader heeft mijn schaatsen al nagekeken en alweer geslepen.’

Waarom
Gerard heeft zijn collega’s op kantoor gewaarschuwd dat hij misschien opeens vertrokken zou zijn. Zijn collega’s kennen de Friese schaatstocht niet. Laat staan dat ze begrijpen dat iemand daarvoor ‘de boel de boel laat en naar het vliegveld rijdt om een ticket te kopen’.

De Canadese schoonfamilie van Tonny weet hoe belangrijk het schaatsen voor haar is. Zij steunen haar trip naar Friesland. Maar andere Canadezen vinden het maar vreemd: ‘Er ligt hier altijd ijs, dus waarom is dat zo speciaal?’

Tonny wil de tocht gaan rijden op klapschaatsen, waarmee ze eind jaren 90 ook doorbraak op de baan. Ze heeft al contact met Annamarie Thomas, Marianne Timmer, Renate Groenewold en andere topschaatsters omdat ze samen de tocht willen rijden.

Als het allemaal tot een goed einde komt, komt haar Elfstedenkruisje naast de EK-medailles. ‘Het is wel een hele speciale tocht voor mij.’