Expats in fictie

In de 2011 Expats-in-fictie-competitie werden lezers uitgenodigd een verhaal met een expat in de hoofdrol te schrijven. 

Lees de details

Alle gepubliceerde verhalen

Je steekt je hoofd uit het raampje van de taxi die je voor een paar yuan naar huis brengt. Naar huis. Of wat daarvoor door moet gaan.

De lucht is buiten slechts iets minder drukkend dan in de wagen. Toch biedt de windstroom in je gezicht je enige verlichting. Het gerommel in je maag neemt wat af. Mijn god. Je zou van minder ziek worden. Whisky met groene thee, cola met rode wijn. Mixdrankjes op zijn Chinees.

Je gebiedt de chauffeur om te stoppen, ook al staat het torenflatcomplex waar je heen wilt een paar straten verderop. Naast de wagen wacht je op je wisselgeld. Door het zweet plakt de huid van je onderarm aan het dak van de taxi. Fooi geven is er hier niet bij. Wel zo goedkoop.

Het had een rustig avondje moeten worden met een landgenoot, die op een site de vraag had gesteld of er nog meer Nederlandse studenten in de buurt waren die zin hadden om een biertje te drinken. Je bent al een paar jaar geen student meer, maar in de klamme hitte van het zomerse Shanghai smaakt het bier beter dan thuis. Dus waarom niet? Je keek er trouwens naar uit. Even wat ander gezelschap dan de scholieren aan wie je lesgeeft, die je op vrijdagavond meetronen naar een karaokebar, waar ze je omringen met veel gegiechel en verhalen uit de Chinese mythologie die je maar matig boeien.

Het begon ook rustig. Onder het genot van een pilsje en een goed werkende airco in die bar in People's Park. Bijna alleen maar expats. En daar begon de ellende. Binnen no time zat je met vijf Nederlanders in een taxi gepropt. Lallend, joviaal grappen makend alsof je elkaar al jaren kent (niets is zo ergerlijk als een groep aangeschoten kaaskoppen in een ver en exotisch buitenland). Op weg naar die ene discotheek aan Changjiang Lu.

Thuis interesseert uitgaan je niet. Soms doe je het, omdat het van je wordt verwacht. Liever zit je urenlang aan een keukentafel te filosoferen. Hier speel je je rol echter met verve. Niemand kent je. Vanavond ben jij de doorgewinterde kroegtijger. De ladies man. Jij zit hier al iets langer dan zij. Jij weet waar het te doen is. Deze avond is van JOU!

Je ogen tranen. Het zweet breekt uit elke porie terwijl je shirt al doorweekt is. De eerste golf is altijd het ergste. Hijgend, met je handen op je knieën kijk je in het schemerlicht naar de plas kots die aan je voeten licht. Dit had je willen uitstellen tot thuis. Als je het plantsoen verlaat, zit een vijftal Chinezen op tuinstoeltjes je aan te staren. Arbeiders die ’s nachts als buurtwacht fungeren. Niet vrijwillig, wel onbetaald.

Terwijl ze onderling wat mompelen (ach wat, je spreekt na al die maanden toch nog geen twee woorden Mandarijn), loop je zo stoïcijns mogelijk verder. Een van hen rochelt luidkeels en spuugt een fluim op het wegdek. In je ingewanden is het restant van je avondmaal aan het twijfelen welke uitgang het zal nemen. Deze nacht is nog niet voorbij en dus besluit je om toch maar weer een andere straat in te lopen – weg van huis. De windrichtingen staan aangegeven op elk straatnaambordje. Naar het westen dan maar.

Onder de neonverlichting is wat beweging. Rennende voetstappen achter je. Een zachte hand aan je elleboog.

'Hello, massage?' Een straatmadelief. In sommige stukken van Shanghai wemelt het ervan. Toen de communisten hier de boel overnamen, eind jaren veertig, veegde Mao de stad schoon. Hoeren, pooiers en drugsverslaafden werden stuk voor stuk naar het platteland gedeporteerd. Rijst planten en bonen plukken. Nuttig werk. Met de terugkeer van het grote geld keerde ook de prostitutie terug. 'No thanks, meio.'

In een kapperszaak zitten andere meisjes in hun lingerie op de stoelen waarin klanten overdag daadwerkelijk hun haar kunnen laten knippen. Een van de vrouwen ziet je voorbij komen en springt overeind. Helaas. Je bent de hoek al omgeslagen.

Markthallen. Je bent er overdag al eens doorheen gelopen. Voor de kooplui begint de dag vroeg. Onder kille neonlampen schuiven ze kratten en teilen met verse etenswaren vanuit hun winkeltjes naar buiten. Uien, wortels, gember en aubergines bij de een, vissen, padden, kwallen en schildpadden bij zijn buurman. Iedereen is druk bezig. Hier slaat niemand acht op je. Waarschijnlijk omdat je in dit licht vrijwel doorzichtig bent met je kater.

Een vrouw hangt bamboestokken met wasgoed aan de gevel van haar woning – een betonnen kamertje van drie bij vier, te bereiken via een ladder in een winkeltje met dezelfde afmetingen op de begane grond. Binnen huilt een kind. Drie mannen zitten op een muurtje luid slurpend hun ontbijt in de vorm van een kom rijstsoep naar binnen te lepelen.

Even verderop staan onder een afdak van golfplaten meterslange kooien die tot de nok toe zijn gevuld met kippen en eenden. Donsveertjes en vogelstront bedekken de bodem van elke kooi en van de grond eromheen. De verkopers die de vogels straks aan de man zullen brengen, dragen vrijwel allemaal mondkapjes. Vogelgriep… SARS… De woorden schieten door je geest, maar aangezien je denkt dat je onmogelijk zieker kunt worden dan je nu al bent, stap je onvervaard tussen het gevogelte door. Even later ligt de markt alweer achter je.

Een gezette man met een volle snor. Zeldzaam in China, waar gezichtsbeharing doorgaans is beperkt tot enkele verspreide zwarte sprietjes op de bovenlip of de kin. Hij is vlak voor je blijven staan op een trottoir dat verder leeg is. 'Hasjiesj?' vraagt hij. Je schudt gedecideerd je hoofd, al verloopt de beweging trager dan je zou willen. Drugsbezit is geen lachertje in China. 'Where you from?' Als je uitlegt dat je afkomstig bent van een stukje klei, He Lan genaamd, aan de andere kant van de Euraziatische landmassa, haalt hij niet-begrijpend en onverschillig zijn schouders op. Ik stel hem dezelfde vraag. 'Xinjiang' antwoordt hij en hij plaatst een korte en mollige wijsvinger op zijn borst. 'Uygur.'

Oeigoeren. Moslims uit het westen van China. Je vindt ze veel hier in Shanghai. Als straatventers of als eigenaars van goedkope eettentjes. 'You a Muslim?' vraagt de man. In een vlaag van verbroedering, die wel vaker voorbijkomt als je gedronken hebt, besluit je te liegen. Ja, ik ben moslim. Nu eventjes, speciaal voor jou. De man lacht breed en omhelst je. 'Salaam, my friend.' Je kijkt hem na als hij verder loopt onder het gele schijnsel van de straatlantaarns.

Je merkt dat het is afgekoeld als je voorbij een bouwwerf wandelt. Er loopt zowaar een rilling vanaf je nek naar beneden. Midden in een veld vol geulen waarin kunststof buizen liggen, staat een rijtje oude huizen in Chinese stijl, niet onfraai. Binnen enkele dagen zullen ze weg zijn. China heeft een onstilbare honger naar supermalls, kantoorgebouwen, woningen voor de boomende witteboordenklasse. Alles wat riekt naar het verleden, gaat zonder pardon tegen de vlakte. China’s Stunde Null.

Vreemd genoeg laten ze de meest tastbare bewijzen van de meest vernederende episode in de Chinese geschiedenis staan. Je loopt een lange straat af, rechtstreeks de Provence in. Huizen in Franse stijl, platanen met hun schilferige bast aan weerszijden van de weg. Honderd jaar geleden was Shanghai al een speeltuin voor westerlingen. De Britten, de Amerikanen en de Fransen hadden allemaal een eigen stuk van de stad ingepalmd. De Sassoons bouwden hier met hun drugsgeld luxehotels en bioscopen. Hier kon alles, als je maar poen schepte.

Armen waren er ook genoeg en dat waren niet alleen Chinezen. Joden die hun buik vol hadden van vervolgingen in Europa, streken hier neer, net zoals Russen die voor hun kop vreesden toen in 1917 de pleuris uitbrak in hun vaderland.

Het ochtendgloren doet je naar het oosten kijken. Naar de overkant van de rivier. In de verte zie je de hoogbouw van het financiële centrum in Pu Dong. Een wolkenkrabber met een gat erin, de Flessenopener, domineert de skyline. Een niet al te subtiele opgestoken middelvinger naar de overkant van de oceaan.

Je besluit dat het tijd is om met een teiltje binnen handbereik in je bed te gaan liggen. De bedden zijn hier trouwens keihard. De eerste weken verging je van de rugpijn. Je bent nu echter zo bekaf, dat zelfs een bankje in het park er verleidelijk uitziet. Je strompelt verder. Op een betonnen pleintje staat een groepje bejaarden tai chi-oefeningen te doen. Reuma en artritis zal deze mensen bespaard blijven. Daar kunnen de oudjes thuis nog een voorbeeld aan nemen. Jijzelf trouwens ook.

Niemand te zien in de hal. Ook de lift heb je voor jezelf. Op weg naar de zestiende verdieping vraag je je af wat je hier in godsnaam nog doet. Wat bezielde je überhaupt om hierheen te gaan? Naar een land waar je de taal niet spreekt, naar een stad waar je niemand kent. Thuis kreeg je het gevoel dat je een bekrompen provinciaal was, als iemand vertelde over zijn reis in Peru of haar stage in Nieuw-Zeeland. Als je nu terugkomt, dan hoor je erbij. Maar is dat het waard?

Jan-Willem de Bruijn woont nu in Antwerpen (België) en daarvoor in Shanghai.