Expats in fictie

In de 2011 Expats-in-fictie-competitie werden lezers uitgenodigd een verhaal met een expat in de hoofdrol te schrijven. 

Lees de details

Alle gepubliceerde verhalen

Gehaast loopt ze de verpleegafdeling op. Voor de zoveelste keer brengt ze een slopende twaalfurige nachtdienst op een onbekende afdeling door. Waarom is ze überhaupt de discussie aangegaan? Ze weet dat bezopen uitleenpraktijken eerder een regel dan uitzondering zijn in dit ziekenhuis. Nu is ze te laat.

De kamerdeur van de aan haar toegewezen terminale patiënt is gesloten. Kamal Zahrani, leest ze. Net als ze alle moed verzameld heeft om naar binnen te gaan, zwaait de deur open en komt er een man naar buiten. De lijnen van zijn roodwit-geruite ghutra lopen vloeiend door in die van zijn onberispelijk witte thobe. De zwarte baard omvat zijn lange doorleefde gezicht, maar omdat het perfect getrimd is, zijn de groeven nauwelijks te zien en brengen de gestileerde hoeken en lijnen het geheel in een mooi evenwicht.
'Je bent laat', zegt de man bij wijze van begroeting. Hij laat zijn strenge blik over Senna heen glijden. 'Mijn telefoonnummer staat in het dossier. Bel mij als zijn toestand verergert', en hij knikt bars richting de kamer. 'Begrepen?' Hij spreekt perfect Engels, maar de Arabische keelklank blijft in de verte hoorbaar. Senna, die het niet laten kan om even een sarcastische wenkbrauw op te lichten, knikt vervolgens gedwee als teken dat het bevel doorgekomen is.

Geruisloos loopt ze de patiëntenkamer in waar dezelfde lichtmystieke geur van sandelhout rondwaart, die de man van daarnet bij zich droeg. Kamal Zahrani ligt met gesloten ogen op zijn rug, weggezakt in een berg kussens. Zijn oppervlakkige, reutelende ademhaling is onregelmatig en verklapt een falend hart. Zo nu en dan ontsnapt er een zacht gekerm aan zijn lippen. Als ze richting het voeteneind loopt voor het patiëntendossier, valt haar oog op een prachtige rozenkrans van kleikralen, die bijna te zorgvuldig om het bedhek geknoopt is. Te ver van de man vandaan, vindt Senna. In een opwelling besluit ze het kostbare relikwie voorzichtig te bevrijden en in de klamme handen van de zieke te leggen.

Traag begint de duim van de oude man de kralen één voor één naar beneden te bewegen. Zijn ogen staan zacht als hij Senna aankijkt. In gebrekkig Engels begint de man te spreken.
'Weet je dat elke kraal een heilige naam van Allah vertegenwoordigt?'
'Nee dat wist ik niet.' zegt Senna vriendelijk.
'Elke keer als je een kraal door je hand laat glijden, noem je één van de negenennegentig schone namen van Allah.'
'Waarom negenennegentig en niet honderd?' vraagt Senna licht verwonderd.
'De honderdste naam is verborgen en staat voor de ware aard van Allah. Dat gaat veel verder dan woorden kunnen beschrijven.' lacht de oude Zahrani geheimzinnig. 'Het is niet toe te vertrouwen aan de gewone sterveling. Wanneer je het wereldse verlaat en je een goede moslim bent geweest, zal de honderdste naam zich openbaren in het paradijs.'
'Dat is mooi', verzucht Senna. De melancholische blik in haar ogen ontgaat de oplettende man niet.

'Een voorwaarde is wel dat je de andere negenennegentig namen uit het hoofd kent.'
'En?… Kent u ze uit het hoofd?' Glimlacht Senna, terwijl ze het patiëntendossier openklapt.
'Ja, mijn kind... alle negenennegentig', zegt hij trots.
'Mag ik dan voorzichtig stellen dat u op dit moment een gelukkig mens bent?' Als ze ziet dat de oude Zahrani zijn ogen neerslaat en zijn hoofd afwendt, verwijt ze zichzelf onmiddellijk haar vrijpostigheid. Er volgt een korte stilte, die de man zelf weer doorbreekt.

'Hoe heet je eigenlijk?' vraagt hij.
'Senna', antwoordt Senna bedremmeld en gehaast voegt ze eraan toe, 'het spijt me, als ik u op de één of andere manier met mijn vraag beschaamd heb.' Haar stem breekt even. Zahrani gaat ongestoord door met het stillen van zijn nieuwsgierigheid.
'En waar kom je vandaan, Senna?'
'Uit Nederland.'
'Met een huid als versgebrande koffiebonen en hazelnootkleurige ogen?' Hij haalt verbaast zijn zware wenkbrauwen op en grinnikt. Senna lacht mee. Het is haar opgevallen dat de man sinds haar aanwezigheid aardig is opgebloeid en dat doet haar goed.
'Mijn ouders komen uit Kaapverdië aan de westkust van Afrika.' verklaart Senna zachtjes.
'Ah...' knikt hij begrijpend.

Een zwakke glimlach verschijnt om zijn lippen als hij met zichtbare moeite z'n hand uitnodigend optilt. Senna, in de war gebracht door dit ongebruikelijke gebaar, beantwoordt desondanks zijn non-verbale verzoek en legt de hare in de zijne.
'Jij bent de liefste zuster tot nu toe… en met de mooiste maar meest droevige ogen.' Nu is het Senna's beurt om weg te kijken. Ze slikt een brok in de keel weg.
'Wat doe je in dit land, als het je niet bevalt?' Ze twijfelt of ze op de vraag moet ingaan, maar iets in haar wil zich bij deze vriendelijke man uiten.
'Mijn man is onlangs overleden en heeft me met een grote schuld achtergelaten.'
'Ah..', zegt hij voor een tweede keer op gedempte toon. 'Al-hamdulillah!' Senna kijkt hem niet begrijpend aan.
'Hij', Kamal wijst naar boven, terwijl de andere hand nog steeds die van Senna vasthoudt, 'heeft me jou gestuurd. Wij begrijpen elkaar, mijn kind.' Dan laat hij haar los en klopt rustig op de beddensprei waarop ze gaat zitten.

'Je hebt mijn zoon gezien?' Ze knikt.
'Een ondankbare egoïst, maar de enige die ik heb,' vervolgt hij bitter. 'Hij doet alles wat Allah verboden heeft, dat weet ik. Jaren geleden raakte hij betrokken bij een ongeluk, waarbij een arme Pakistani ernstig gewond raakte. Majid wist dat hij zich in een lastig parket had gemanoeuvreerd, omdat hij alcohol gedronken had. Dronkenschap wordt in Saudi-Arabie zeer zwaar gestraft. Om de politie op een dwaalspoor te zetten, heeft hij de man ter plekke verleid om de schuld op zich te nemen. Als hij zou verklaren dat hij achteloos de weg was overgestoken, dan zou de politie weinig tijd aan de zaak besteden. Zijn behulpzaamheid zou hij belonen door zowel de ziekenhuiskosten als zijn terugticket naar Pakistan te betalen. Daarnaast zou hij een riante schadevergoeding krijgen. De arme ziel wilde hem maar al te graag geloven. Die mensen leven hier onder erbarmelijke omstandigheden en op gerechtigheid hoeven ze niet gauw te rekenen. Uiteindelijk draaide ik natuurlijk op voor alle kosten,… maar de schadevergoeding is nooit voldaan. Majid belette me te betalen uit pure hebzucht. Ik heb het toen daarbij gelaten en dat was zwak.

Mijn rijkdom is in de loop der tijd geslonken en mijn nutteloze zoon weet dat. Hij aast nu op elke riyal, die ik nog over heb. Van mij mag hij het allemaal hebben, maar ik wil niet sterven voordat ik mijn schuld aan de arbeider heb afgelost. Ik voel me nog steeds eindverantwoordelijk. Mijn zoon doet er echter alles aan om mij deze laatste wens te ontnemen.' Senna voelt het warme vocht achter haar ogen prikken.
'Hoe kan ik u helpen?' hoort ze zichzelf tot haar eigen verbazing zeggen en ze weet niet of ze de vraag retorisch bedoelt of niet. Ze heeft echter geen tijd om erover na te denken, want Kamal neemt al het voortouw.

'Geef mij m’n Koran', zegt hij met een vastberaden klank in zijn stem, terwijl hij rechtop gaat zitten en naar een groot en dik boek op de tafel wijst, waarvan de groene kaft rijkelijk versierd is. Zijn actie wordt meteen afgestraft met een vervaarlijke hoestbui en kortademigheid. Als zijn lichaam weer tot rust gekomen is, gaat hij verder.
'De wroeging kwam als een sluipende ziekte die groeide naarmate mijn gezondheid achteruit ging. Op een dag stelde mijn arts voor om me te laten opnemen en ik wist dat ik niet meer thuis zou komen. Ik begreep toen dat de schuld afgelost moest worden. Ik vroeg Majid om me bij te staan bij de vervulling van mijn laatste wens, maar hij joeg me als een hond naar mijn kamer en zei dat ik er beter aandeed m’n spullen te pakken.'

Kamals stem klinkt plotseling heel broos en Senna geeft hem ter bemoediging de Koran die ze nog steeds in haar handen houdt. Hij streelt de kaft voordat hij het boek langzaam open doet. Bij het aanblik valt Senna's mond open en slaakt ze een kreet van verbazing. In het grote oppervlak zijn twee uithollingen zichtbaar waar in elk een dikke stapel bankbiljetten ingeklemd zit.
'Ik ben een ouderwetse man met ouderwetse gewoonten. Ik heb zo mijn eigen spaarmethodes. Wil je me nog steeds helpen?' Hij kijkt haar hoopvol aan. Senna die onmiddellijk begrijpt wat er van haar verwacht wordt, knikt bevestigend.
'Alles komt goed, daar zorg ik persoonlijk voor.'
'Ik wacht op je, mijn dochter', fluistert Kamal Zahrani.

Wanneer diezelfde dag het middaggebed wordt ingeluid loopt Senna de nu voor haar vertrouwde kamer binnen. Kamal ligt weer diep weggezakt in zijn kussens. Bij het geluid van haar schoenen opent hij kalm zijn ogen. Als hun blikken en handen elkaar weer ontmoeten, weet hij genoeg. Zijn ogen lichten nog éénmaal op voor hij ze voorgoed sluit en Senna begrijpt, dat de honderdste schone naam zich zojuist aan hem geopenbaard heeft.

Idalina Neves (Rijswijk (zh), Nederland), werkte van november 1997 tot mei 1998 in een militair hospitaal in Jeddah, Saudi Arabie. Ze schrijft: 'Dit verhaal representeert vriendschap, verdriet, heimwee, het mooie contact met de Saudie-patiënten, de afkeer voor het zeer Amerikaanse systeem in de organisatie en de hypocrisie binnen het geloof als het gaat om alcoholgebruik.'