Moskou gaat op een westerse stad lijken zonder dat echt te worden, merkt Wereldomroep-correspondent Geert Groot Koerkamp. Hij heeft de stad in twintig jaar zien veranderen. Als Russen horen dat hij er al zo lang woont, wekt dat ontzag: dat een westerling het zo lang volhoudt.

Ooit moet Moskou een van de mooiste steden van Europa zijn geweest, met een heel eigen karakter dat de geografische ligging in het grensgebied van Europa en Azië goed weerspiegelde. Maar de schrijfster Ljoedmila Oelitskaja noemt het moderne Moskou 'een monsterlijke stad', waar ze tegen wil en dank de rest van haar levensjaren zal doorbrengen 'omdat hier nu eenmaal mijn vrienden en dierbaren wonen'.

Veel westerlingen hoeven dat niet en nemen de wijk zo snel ze kunnen. Ze verlaten binnen enkele jaren gillend de stad, geheel murw door de verstikkende bureaucratie, de exorbitante prijzen, het chloorwater uit de kraan en het in hun ogen ondoorgrondelijke karakter van de Russen. Dat laatste is vaak terug te voeren op een taal- en dus een communicatieprobleem.

Bizar land
Toen ik als student Russisch kwam naar wat toen nog de Sovjet-Unie heette, was de taal voor mij geen barrière. Eerder een stimulans om dieper te graven en contact te leggen met de Russen, die in die tijd zelf bijzonder nieuwsgierig waren naar het buitenland en buitenlanders.

Rusland was een bizar land, waar veel dingen niet werkten zoals zou moeten. Eens zette ik alle elektrische klokken in ons studentenhuis gelijk omdat ze allemaal verschillende tijden aangaven, wat de volgende dag ook weer gewoon zo was. Als dat iets leert, dan is het dat je geen ijzer met handen kunt breken. In Rusland moet je de dingen soms nemen zoals ze zijn.

Dat heeft ook zijn bekoring. Jonge westerse Moskougangers zijn al snel in de ban van de weerbarstige, maar altijd dynamische, uit zijn voegen barstende metropool, die in zoveel opzichten zo volledig anders is dan zij gewend zijn. Geen wonder dat veel Moskou-adepten het knusse, overgeorganiseerde Nederland al snel 'saai' vinden of dat althans luidkeels declameren.

Verwondering
Russen verbaast dat nogal eens. En als ze horen dat je als Nederlander twintig jaar lang in Moskou woont, wekt dat verwondering, maar ook een zeker ontzag. In hun opvatting moet Rusland wel een van de laatste plekken op aarde zijn waar een westerling zou willen wonen. Niet voor niets willen zoveel Russen weg uit hun eigen land. Het wordt zelfs hun weleens teveel.

Toen ik eind jaren tachtig naar Rusland kwam, had ik het gevoel een reis terug in de tijd te maken. Van de tachtiger naar de vijftiger jaren, zoiets. Plastic verpakkingen bestonden nog niet. In de winkel kreeg je koekjes in een papieren zak. En met maar enkele roebels in je zak kon je de hele dag op pad. Voor het eerst begreep ik de verhalen van mijn ouders, over wat je vroeger allemaal kon doen met een stuiver.

Verre droom
Je moest inspanningen leveren om te krijgen wat je nodig had. Dat konden levensmiddelen zijn, maar ook goede boeken of kranten. De buitenwereld - Nederland incluis - was ver weg. Computers waren er niet, internet was nog een verre droom, net als mobiele telefoons. Direct naar Nederland bellen ging ook niet, dat kon alleen via de telefoniste.

In de jaren die volgden is die voor de Russen zo vertrouwde en ook beschermde wereld volledig op zijn kop gezet. Moskou ging meer lijken op een westerse stad zonder dat ooit echt te worden. De prijzen van niet alleen onroerend goed, maar ook alledaagse levensmiddelen zijn hier nu zo hoog dat je bij bezoek aan Nederland verbaasd moet constateren dat het leven er zo goedkoop is. Landgenoten in eigen land denken daar uiteraard heel anders over.

De stilte van Nederland
De isolatie van vroeger is verdwenen. Internet heeft de meeste barrières geslecht, al voelt het ook fysiek goed om soms voet op vaderlandse bodem te zetten. Nederland is vol, hoor je daar vaak, maar ook dat blijkt mee te vallen. De stilte van (grote delen van) Nederland is een verademing na het onophoudelijke lawaai van miljoenenstad Moskou. Je eigen voetstappen weer te horen. Wakker worden van merelgezang.

Na twintig jaar Moskou komt Nederland me steeds meer voor als een soms bizar en in ieder geval verre van ‘gewoon’ land, waar het minste of geringste wissewasje tot vervelens toe wordt herkauwd door pers en politiek (maar wat een luxe in vergelijking met landen waar dat nooit gebeurt!), waar (oh, wonder!) alles wat je nodig hebt op fietsafstand is te vinden (al zijn de winkels ’s avonds en ’s zondags dicht) en je zelfs zomaar water uit de kraan kunt drinken. Dat dan nog lekker smaakt ook...