Inmiddels is het zeven maanden geleden dat het laatste kabinet Balkenende viel. Maar ondanks een verpletterende verkiezingsnederlaag en de aankondiging dat hij vertrekt uit de politiek, regeert de premier nog altijd vrolijk verder.

Als leider van de demissionaire regering zet Jan Peter Balkenende in alle stilte zijn politieke koers voort. Over een paar weken zal hij zelfs alsnog verantwoordelijk zijn voor de rijksbegroting over het komende jaar.

Het contrast is groot met de verkiezingsdag op 9 juni, toen de christen-democraten van 41 naar 21 zetels gingen. 'Ik heb onze partijvoorzitter laten weten dat ik mijn partijleiderschap per direct neerleg', kondigde Balkenende toen aan. Zijn kabinet zou alleen nog 'het werk afronden' tot een opvolger aantrad.

Coalitievorming
Op het gezicht van de premier was toen hij die woorden sprak een worsteling te zien met de emotie. Maar netjes blijven zitten totdat de volgende regeringsploeg klaarstaat hoort nu eenmaal bij de politieke spelregels. Hoe erg je ook bent vernederd door de kiezers.

En intussen waren toch alle ogen gericht op de coalitievorming. Die duurt in Nederland altijd lang: sinds de Tweede Wereldoorlog gemiddeld drie maanden. Zeven maanden, in 1977, is tot nu het record.

Vanwege de grote politieke verdeeldheid die bleek uit de verkiezingsuitslag was dit keer bij voorbaat duidelijk dat het lastig zou worden om een stabiele regering te vormen. Drie maanden na de verkiezingen is het tijdperk Balkenende dan ook nog altijd niet ten einde.

Opluchting
Maar dat hij nu zijn werk in stilte kan doen terwijl alle aandacht uitgaat naar de gesprekken over een nieuwe regering is voor de premier eigenlijk een zegen, denkt de Nijmeegse politicoloog Peter van der Heiden.

'Hij heeft nu geen last van de Tweede Kamer en van alle negatieve beeldvorming. Veel mensen weten niet eens dat hij nog steeds de baas is. Hij zit heel rustig zijn werk te doen. Misschien is dat ook een opluchting voor hem: het politieke gekrakeel vindt elders plaats.'

Minder onzichtbaar is straks zijn rol bij het presenteren van de rijkbegroting en de formaliteiten rond het openen van het parlementaire jaar. En ook al is Nederland gewend aan lange periodes van coalitievorming, dat een demissionaire premier dat nu gaat doen vinden veel mensen maar raar.

Begrotingsplannen
Maar het is inmiddels duidelijk dat de premier het beste probeert te maken van dit ongemakkelijke moment. Er moet dringend bezuinigd worden, en het demissionaire kabinet heeft in de begrotingsplannen voor komend jaar al 3,2 miljard opzij gezet. Dat maakt het werk van de volgende regering gemakkelijker.

Tegelijk is duidelijk dat Balkenende zich als demissionair premier niet mag wagen aan grootscheepse hervormingen, bijvoorbeeld van de gezondheidszorg of de sociale sector. Maar die beperkingen maken niet veel uit, zegt André Krouwel van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

'Een jaar aan de macht, ook al ben je demissionair: wie zou daar niet voor tekenen? En op het niveau van dagelijks beleid kan je als demissionair premier wel degelijk verschil maken.'

Gevallen kabinetten
Ironisch genoeg is het aantal dagen dat Balkenende demissionair is nu al groter dan zijn hele eerste regeerperiode bij elkaar: het kabinet Balkenende I hield het in 2002 niet langer vol dan drie maanden.

En tel je alle gevallen kabinetten Balkenende bij elkaar op, dan is hij zelfs al meer dan een jaar op demissionaire basis aan de macht geweest. Ook de cruciale beslissing om politieke steun te geven aan de oorlog in Irak werd genomen in zo'n overgangsperiode tussen twee regeringen.

Dat de coalitiebesprekingen nu al een aantal malen ontspoord zijn en er voorlopig nog even geen nieuwe regering klaarstaat, zal Balkenende dan ook niet zo erg vinden. Voor hem betekent het maar één ding: meer tijd aan de macht.