Het 'Medisch Centrum Kinderwens' in Leiderdorp heeft aangekondigd restembryo's beschikbaar te stellen aan mensen die zelf geen kind kunnen krijgen. De vrouw krijgt dan een gedoneerd embryo geïmplanteerd en zal een verder normale zwangerschap doormaken. Gynaecologen zien medisch en wettelijk geen bezwaar, maar veel hoopvolle paren worden volgens hen blij gemaakt met een dooie mus.

Volgens de Nederlandse gynaecologenvereniging NVOG zullen maar een paar embryo's per jaar beschikbaar zijn, en wordt er vooral valse hoop gewekt bij onvrijwillig kinderloze paren in Nederland. 'Het valt te verwachten dat honderden stellen of zelfs nog meer zich voor de donatie zullen aanmelden', zegt hoogleraar voortplantingsgeneeskunde Jan Kremer namens de NVOG. 'Het overgrote deel wordt bitter teleurgesteld.'

Klompje cellen
Restembryo's zijn zeer jonge embryo's - eigenlijk niet meer dan een klompje cellen - die standaard overblijven na een ivf behandeling of een reageerbuisbevruchting. MC Kinderwens wil die embryo’s dus implanteren in de baarmoeder van vrouwen die zelf geen kinderen kunnen krijgen.

Het is eigenlijk een vorm van extreem vroege adoptie, want het kind dat geboren zal worden deelt geen erfelijke eigenschappen met de nieuwe –niet biologische– ouders.

Echt zwanger
De gynaecologenvereniging heeft in principe geen bezwaar tegen deze embryodonatie. Volgens Jan Kremer zijn er beslist voordelen: 'de adoptiemoeder is echt zwanger van het kind, en dat versterkt de band.' Verder is de procedure medisch gezien niet bijzonder riskant, want feitelijk is de implantatie dezelfde als bij ivf , en dat is echt standaard medisch handelen.

In Nederland vinden ongeveer 16.000 ivf-behandelingen per jaar plaats. Eén op de veertig baby's is geboren na een reageerbuisbevruchting. Bij al die duizenden behandelingen kunnen embryo's overblijven die volgens de wet mogen worden afgestaan aan andere ouders. Je zou dus verwachten dat er ruim voldoende embryo’s beschikbaar zijn voor donatie. Maar hoewel er wettelijk geen bezwaar is, zijn er wel strenge voorwaarden.  

Toestemming
En juist die voorwaarden zorgen volgens Kremer er voor dat maar heel weinig restembryo’s beschikbaar komen. Zo moeten de biologische ouders van de -na ivf overgebleven- embryo’s allebei toestemming geven, ook als de embryo's al jaren in de vriezer liggen:  'na bijvoorbeeld een scheiding is de kans daarop niet groot, en als één van de twee overleden is, kan het al helemaal niet.' 

Verder zijn ze verplicht zich te laten registreren, omdat hun voor adoptie afgestane (embryonale) kind altijd het recht zal houden vanaf zijn zestiende jaar naar zijn biologische ouders te gaan zoeken. Daar hebben veel mensen geen zin in.

Terughoudend
Alsof die wettelijke voorwaarden nog niet genoeg zijn om het aantal voor implantatie beschikbare embryo's sterk te verlagen, zijn er goede redenen om terughoudend te zijn met het afstaan. Ouders kunnen bijvoorbeeld al een kind hebben, en nog een tijdje willen wachten voor ze het met een volgende proberen. Dan houden ze dus vast aan de embryo's die er al zijn.

Het kan ook zijn dat ouders een medische behandeling moeten ondergaan die hun toekomstige vruchtbaarheid kan beïnvloeden. Kortom: mensen denken wel twee keer na voor ze afstand doen van overgebleven embryo's.

Eén bezwaar dat meteen na de aankondiging van Kinderwens in Leiderdorp werd gehoord, is dat hierbij feitelijk kinderen te koop zijn. Dat is onzin. Allereerst zijn deze hoopjes cellen nog lang geen kinderen. Daarnaast mogen embryo's volgens de wet niet worden verhandeld. Jan Kremer: 'als mensen hun overtollige embryo's beschikbaar stellen is het puur altruïsme.' Geld komt er niet aan te pas