Het is weer zover:  de temperatuur ligt een week onder het vriespunt en heel Nederland is in de ban van de Elfstedentocht. Gewoon een schaatstocht door de provincie Friesland. Vanwaar al die opwinding en hysterie? De Elfstedentocht in 11 punten.

1 DE LENGTE
De Elfstedentocht is een bijna 200 kilometer lange schaatstocht op natuurijs langs elf steden in de noordelijke provincie Friesland, te weten Leeuwarden, Sneek, IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker, Dokkum, om weer te eindigen in Leeuwarden op de roemruchte Bonkevaart.

2 DE EERSTE
De eerste officiële Elfstedentocht werd gehouden in 1909. Maar de schaatstocht langs elf Friese steden werd in de eeuwen daarvoor ook al gereden. Zo duikt de tocht al op in een gedicht uit 1749. En ook in 1899 deden honderden schaatsers een poging de heroïsche race door Friesland te volbrengen.

3 DE FREQUENTIE
De grote opwinding over de Elfstedentocht komt niet alleen door alle heroïek en mooie plaatjes, maar vooral ook omdat de tocht zo zeldzaam is. Nederland kent vrij veel barre winters, maar om het ijs op de hele Elfstedenroute dik genoeg te laten aanvriezen, is wel twee weken flinke vorst en weinig sneeuw nodig. Tot nu toe zijn er nog maar 15 Elfstedentochten verreden. De laatste was alweer in 1997.

4 DE DEELNEMERS
Hoewel zo’n 16 miljoen Nederlanders in de ban zijn van de Elfstedentocht, kunnen ze lang niet allemaal meedoen. Er mogen vanwege de veiligheid niet meer dan 20.000 mensen het ijs op. Daarom mag een deel van de leden van de vereniging De Friesche Elfsteden in de even jaren meedoen en de anderen in de oneven jaren. Als er dan een tocht wordt gehouden natuurlijk.

5 DE UITZONDERING
Natuurlijk zijn er altijd uitzonderingen: in 1986 mocht – met startnummer 1 – ene W.A. van Buren aan de Elfstedentocht meedoen. Een pseudoniem voor prins Willem-Alexander. Hij reed de tocht keurig binnen de tijd uit, hoewel boze tongen beweren dat de prins pas halverwege de route was gestart.

6 DE WINNAAR
De meeste deelnemers schaatsen de tocht voor de lol of voor de uitdaging. Daarnaast is er een peloton min of meer professionele marathonschaatsers die gewoon eerste willen worden. Want de winnaar wordt wereldberoemd ... in Nederland. Iedereen in Nederland weet dat spruitjesboer Henk Angenent in 1997 als eerste over de streep kwam in Leeuwarden.

7 DE PRIJS
Meer dan 'eeuwige roem' zit er voor de winnaar van de Tocht der Tochten niet in. Er is geen geldprijs. De laatste winnaar Angenent wist – via reclame-inkomsten en sponsors – nog wel een nieuw huis, een melkmachine en een tractor binnen te slepen. Verder krijgt iedereen die de tocht uitrijdt het felbegeerde Elfstedenkruisje.

8 DE ZWAARTE
Bijna 200 kilometer schaatsen in hartje winter: dat is niet niks. In 1909 deed winnaar Minne Hoekstra er bijna 14 uur over. Angenent schaatste de tocht 15 jaar geleden in nog geen 7 uur. Veel hangt natuurlijk af van de zwaarte van de weersomstandigheden. De tocht van 1963 wordt gezien als de zwaarste aller tijden. Van de 10.000 deelnemers haalden slechts 69 de finish.

9 DE BELANGSTELLING
Meedoen is dan niet voor iedereen weggelegd, maar naar de Elfstedentocht kijken doet bijna iedereen. Bijna 2 miljoen kwamen in 1997 naar Friesland om de schaatsers aan te moedigen. En 9 miljoen mensen (van de destijds 15 miljoen inwoners) keken op televisie naar de tocht.

10 HET ALTERNATIEF
De behoefte aan een Elfstedentocht is zo groot, dat er sinds 1989 ook jaarlijks een ‘Alternatieve Elfstedentocht’ wordt georganiseerd. Honderden schaatsers reizen dan af naar Oostenrijk, waar wel ieder jaar genoeg ijs ligt. Leuk voor de schaatsers, maar Nederland loopt er niet warm voor.

11 DE ELFSTEDENKOORTS
Als het flink begint te vriezen, breekt in Nederland de Elfstedenkoorts uit. Ook dit jaar weer. Kranten en media hebben het alleen maar over de ijsdikte en de weerkundigen zijn niet van de televisie af te slaan. Alle hotels in Friesland zijn nu al volgeboekt. Scholen sluiten hun deuren en de PVV van Geert Wilders wil van de Elfstedentocht een nationale feestdag maken.

En nu maar hopen dat de dooi voorlopig uitblijft, anders is alle opwinding ook dit jaar weer voor niets geweest.